1. Lấn chiếm đất là gì? 

Khái niệm lấn chiếm đất được quy định cụ thể tại Nghị định 91/2019/NĐ-CP.

Khoản 1 và khoản 2 Điều 3 quy định:

• Lấn đất là hành vi:

“Chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng”

• Chiếm đất là việc sử dụng đất trong các trường hợp:
  • Tự ý sử dụng đất mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép
  • Sử dụng đất của người khác khi chưa được đồng ý
  • Sử dụng đất khi đã hết thời hạn

Như vậy, chỉ cần có hành vi tự ý sử dụng hoặc mở rộng diện tích đất trái phép là đã vi phạm pháp luật.

2. Dấu hiệu nhận biết đất bị lấn chiếm

Bạn cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Hàng rào, mốc ranh giới bị thay đổi
• Hàng xóm xây dựng lấn sang phần đất của bạn
• Diện tích thực tế nhỏ hơn so với sổ đỏ
• Có người sử dụng đất của bạn mà không được phép

Phát hiện sớm giúp bạn xử lý nhanh và hạn chế rủi ro pháp lý.

 

3. Bị lấn chiếm đất phải làm gì? 

Bước 1: Xác định quyền sử dụng đất

Trước tiên, bạn cần chuẩn bị các giấy tờ:

• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
• Hồ sơ địa chính, bản đồ đo đạc
• Hợp đồng chuyển nhượng (nếu có)

Đây là căn cứ chứng minh quyền hợp pháp theo Luật Đất đai 2024.

Bước 2: Thương lượng, hòa giải

Pháp luật khuyến khích các bên tự hòa giải trước.

Bạn nên:

• Trao đổi trực tiếp với người vi phạm
• Yêu cầu trả lại đất
• Lập biên bản nếu đạt thỏa thuận

Cách này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tránh căng thẳng.

Bước 3: Hòa giải tại UBND cấp xã (bắt buộc)

Theo Luật Đất đai 2024:

Tranh chấp đất đai bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện

UBND sẽ:

• Xác minh nguồn gốc đất
• Đo đạc lại ranh giới
• Lập biên bản hòa giải

Nếu không có bước này, Tòa án có thể từ chối giải quyết.

Bước 4: Khởi kiện tại Tòa án

Nếu hòa giải không thành, bạn có thể khởi kiện.

Căn cứ Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015:

• Nộp đơn tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền
• Kèm theo:
  • Biên bản hòa giải không thành
  • Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất

Tòa án sẽ xem xét và buộc bên vi phạm trả lại đất nếu có đủ căn cứ.

Bước 5: Yêu cầu xử phạt hành chính

Song song với việc khởi kiện, bạn có thể đề nghị xử phạt hành chính.

Theo Điều 14 của Nghị định 91/2019/NĐ-CP:

Mức phạt tùy theo diện tích đất bị lấn chiếm, ví dụ:

• Dưới 0,05 ha: 2 – 3 triệu đồng
• 0,05 – dưới 0,1 ha: 3 – 5 triệu đồng
• 0,1 – dưới 0,5 ha: 5 – 15 triệu đồng
• Trên 1 ha: có thể đến 70 triệu đồng

Ngoài ra, người vi phạm còn bị:

• Buộc trả lại đất
• Buộc khôi phục tình trạng ban đầu

4. Có bị xử lý hình sự không?

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, hành vi lấn chiếm đất có thể bị xử lý hình sự.

Căn cứ Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2017:

• Nếu gây hậu quả nghiêm trọng
• Hoặc cố tình vi phạm nhiều lần

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ.

5. Những sai lầm cần tránh

Tự ý phá dỡ công trình

Dù bạn đúng, hành vi này vẫn có thể khiến bạn vi phạm pháp luật.

Không có chứng cứ

Không đo đạc, không lưu giữ giấy tờ sẽ gây bất lợi khi tranh chấp.

Bỏ qua bước hòa giải

Đây là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện.

Để tranh chấp kéo dài

Càng để lâu, việc xử lý càng khó khăn.

 

6. Khi nào nên nhờ luật sư?

Bạn nên tìm luật sư khi:

• Tranh chấp phức tạp
• Giá trị đất lớn
• Hồ sơ pháp lý không rõ ràng
• Bên kia không hợp tác

Luật sư sẽ giúp:

• Chuẩn bị hồ sơ đúng luật
• Thu thập chứng cứ
• Đại diện làm việc với cơ quan chức năng

 

7. Câu hỏi thường gặp

Bị lấn chiếm đất có đòi lại được không?

Có, nếu bạn có giấy tờ hợp pháp và làm đúng quy trình.

Không có sổ đỏ có kiện được không?

Vẫn có thể, nếu có căn cứ chứng minh quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024.

Hòa giải có bắt buộc không?

Có, đây là quy định bắt buộc trước khi khởi kiện.

 

Kết luận

Khi bị lấn chiếm đất, bạn cần thực hiện đúng trình tự pháp luật:

Xác minh quyền sử dụng đất → Hòa giải → Khởi kiện → Yêu cầu xử phạt

Việc nắm rõ các quy định trong:

• Luật Đất đai 2024
• Nghị định 91/2019/NĐ-CP
• Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015

sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách hiệu quả và tránh rủi ro không đáng có.

 

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn