1. Nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Theo quy định của pháp luật đất đai, bồi thường khi thu hồi đất là việc Nhà nước hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất cho người sử dụng đất hợp pháp. Điều 74 Luật Đất đai 2013 quy định nguyên tắc bồi thường phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định pháp luật.

Người sử dụng đất được bồi thường khi đáp ứng điều kiện có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận theo quy định. Trường hợp không đủ điều kiện bồi thường thì vẫn có thể được xem xét hỗ trợ, tùy từng trường hợp cụ thể.

Giá đất để tính bồi thường không phải là giá thị trường tự do mà được xác định theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi đất. Đây cũng là nội dung thường phát sinh tranh chấp, khi người dân cho rằng mức giá bồi thường chưa tương xứng với giá trị thực tế của quyền sử dụng đất.

2. Các khoản hỗ trợ khi thu hồi đất

Ngoài tiền bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất, pháp luật còn quy định nhiều khoản hỗ trợ nhằm ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất. Theo các quy định của Luật Đất đai và văn bản hướng dẫn, người dân có thể được hưởng các khoản hỗ trợ như: hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; hỗ trợ tái định cư trong trường hợp thu hồi đất ở.

Đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, việc thu hồi đất có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn thu nhập. Vì vậy, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm được xem là giải pháp quan trọng để bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân sau thu hồi đất.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng các khoản hỗ trợ này tại nhiều địa phương còn thiếu thống nhất, dẫn đến khiếu nại về mức hỗ trợ hoặc việc bỏ sót đối tượng được hưởng hỗ trợ theo quy định.

3. Tái định cư và quyền của người bị thu hồi đất ở

Đối với trường hợp thu hồi đất ở, Điều 86 Luật Đất đai 2013 quy định Nhà nước có trách nhiệm bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác. Khu tái định cư phải được xây dựng đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Người dân có quyền lựa chọn hình thức tái định cư phù hợp, bao gồm nhận đất ở, nhà ở tái định cư hoặc nhận tiền để tự lo chỗ ở. Việc bố trí tái định cư phải được thực hiện trước khi thu hồi đất ở, trừ trường hợp người dân có nhu cầu nhận tiền.

Trong thực tiễn, nhiều tranh chấp phát sinh do khu tái định cư chưa hoàn thiện, chậm bàn giao hoặc không bảo đảm điều kiện sinh hoạt, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất.

4. Khuyến nghị pháp lý 

Từ kinh nghiệm thực tiễn, khi nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, người dân cần kiểm tra kỹ các nội dung như loại đất, diện tích được bồi thường, đơn giá áp dụng và các khoản hỗ trợ kèm theo. Việc ký xác nhận khi chưa hiểu rõ quyền lợi có thể gây bất lợi trong quá trình khiếu nại, khởi kiện sau này.

Trong trường hợp không đồng ý với phương án bồi thường hoặc việc bố trí tái định cư, người dân có quyền

3. Tái định cư và quyền của người bị thu hồi đất ở

Đối với trường hợp thu hồi đất ở, Điều 86 Luật Đất đai 2013 quy định Nhà nước có trách nhiệm bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác. Khu tái định cư phải được xây dựng đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Người dân có quyền lựa chọn hình thức tái định cư phù hợp, bao gồm nhận đất ở, nhà ở tái định cư hoặc nhận tiền để tự lo chỗ ở. Việc bố trí tái định cư phải được thực hiện trước khi thu hồi đất ở, trừ trường hợp người dân có nhu cầu nhận tiền.

Trong thực tiễn, nhiều tranh chấp phát sinh do khu tái định cư chưa hoàn thiện, chậm bàn giao hoặc không bảo đảm điều kiện sinh hoạt, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất.

4. Khuyến nghị pháp lý từ góc độ tư vấn của luật sư

Từ kinh nghiệm thực tiễn, khi nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, người dân cần kiểm tra kỹ các nội dung như loại đất, diện tích được bồi thường, đơn giá áp dụng và các khoản hỗ trợ kèm theo. Việc ký xác nhận khi chưa hiểu rõ quyền lợi có thể gây bất lợi trong quá trình khiếu nại, khởi kiện sau này.

Trong trường hợp không đồng ý với phương án bồi thường hoặc việc bố trí tái định cư, người dân có quyền khiếu nại theo Luật Khiếu nại 2011 hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo Luật Tố tụng hành chính 2015 để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Việc tham vấn luật sư sớm sẽ giúp đánh giá chính xác tính pháp lý của phương án bồi thường và lựa chọn phương thức bảo vệ quyền lợi phù hợp.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua Tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!