1. Điều kiện đối với người được nhận làm con nuôi

Theo Điều 8 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, người được nhận làm con nuôi bao gồm:

• Trẻ em dưới 16 tuổi.

• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi nếu được cha dượng, mẹ kế nhận làm con nuôi hoặc được cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi.

Như vậy, không phải mọi trường hợp người từ đủ 16 tuổi trở lên đều không được nhận làm con nuôi. Pháp luật vẫn cho phép nhận người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi trong những trường hợp ngoại lệ nêu trên.

Ngoài ra, một người chỉ được làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng.

Nhà nước khuyến khích việc nhận trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác làm con nuôi.

2. Điều kiện đối với người nhận con nuôi

Căn cứ khoản 1 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, người nhận con nuôi phải đáp ứng các điều kiện:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

• Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.

• Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con nuôi.

• Có tư cách đạo đức tốt.

Bên cạnh đó, người nhận con nuôi không được thuộc các trường hợp pháp luật cấm, như đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên; đang chấp hành hình phạt tù; hoặc thuộc các trường hợp khác quy định tại khoản 2 Điều 14.

Trường hợp ngoại lệ: Cha dượng nhận con riêng của vợ, mẹ kế nhận con riêng của chồng hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi không phải đáp ứng điều kiện về khoảng cách tuổi tối thiểu 20 năm và điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở theo điểm b, c khoản 1 Điều 14.

Tuy nhiên, các trường hợp này vẫn phải đáp ứng những điều kiện pháp luật khác có liên quan.

3. Những hành vi bị nghiêm cấm khi nhận con nuôi

Theo Điều 13 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, pháp luật nghiêm cấm các hành vi:

• Lợi dụng việc nuôi con nuôi để trục lợi, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục, bắt cóc hoặc mua bán trẻ em.

• Giả mạo giấy tờ để giải quyết việc nuôi con nuôi.

• Phân biệt đối xử giữa con đẻ và con nuôi.

• Lợi dụng việc cho con nuôi để vi phạm pháp luật về dân số.

• Lợi dụng việc làm con nuôi để hưởng trái pháp luật các chế độ, chính sách ưu đãi của Nhà nước.

• Ông, bà nhận cháu làm con nuôi hoặc anh, chị, em nhận nhau làm con nuôi.

• Lợi dụng việc nuôi con nuôi để vi phạm pháp luật, phong tục, tập quán, đạo đức và truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Việc nhận con nuôi phải xuất phát từ mục đích bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người được nhận làm con nuôi, không được lợi dụng để thực hiện các hành vi trái pháp luật.

4. Hồ sơ đăng ký nhận con nuôi gồm những gì?

Đối với thủ tục nhận con nuôi trong nước, hồ sơ cơ bản được quy định tại Điều 17 và Điều 18 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 cùng các văn bản hướng dẫn có liên quan.

4.1. Hồ sơ của người nhận con nuôi

Người nhận con nuôi cần chuẩn bị các giấy tờ cơ bản:

• Đơn xin nhận con nuôi theo mẫu.

• Giấy tờ chứng minh nhân thân.

• Phiếu lý lịch tư pháp, trừ trường hợp được miễn theo quy định.

• Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân.

• Giấy khám sức khỏe theo quy định.

• Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở và điều kiện kinh tế, nếu thuộc trường hợp phải nộp.

Tùy trường hợp nhận con nuôi cụ thể, một số giấy tờ có thể được miễn hoặc được khai thác từ cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước theo quy định hiện hành.

4.2. Hồ sơ của người được nhận làm con nuôi

Hồ sơ thông thường bao gồm:

• Giấy khai sinh.

• Giấy khám sức khỏe.

• Hai ảnh toàn thân, nhìn thẳng, được chụp trong thời hạn theo quy định.

• Giấy tờ chứng minh hoàn cảnh của người được nhận làm con nuôi, nếu thuộc trường hợp đặc biệt.

Ví dụ, đối với trẻ em bị bỏ rơi, hồ sơ cần có biên bản xác nhận việc trẻ bị bỏ rơi; đối với trẻ em đang được nuôi dưỡng tại cơ sở nuôi dưỡng, cần có các giấy tờ liên quan đến việc tiếp nhận trẻ.

Lưu ý: Một số giấy tờ trong hồ sơ có thời hạn sử dụng nhất định. Người nhận con nuôi cần kiểm tra quy định hiện hành và yêu cầu của cơ quan tiếp nhận để tránh phải bổ sung hoặc thực hiện lại giấy tờ.

5. Nộp hồ sơ nhận con nuôi ở đâu?

5.1. Đối với việc nhận con nuôi trong nước

Theo Luật Nuôi con nuôi và các quy định hướng dẫn về thẩm quyền, việc đăng ký nuôi con nuôi trong nước thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã.

Nơi tiếp nhận, giải quyết hồ sơ được xác định theo nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc người được nhận làm con nuôi và từng trường hợp cụ thể.

Đối với trẻ em bị bỏ rơi hoặc trẻ em đang được chăm sóc tại cơ sở nuôi dưỡng, thẩm quyền giải quyết được xác định theo quy định riêng.

5.2. Đối với việc nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài

Trường hợp nhận con nuôi có yếu tố nước ngoài phải tuân thủ các điều kiện, hồ sơ và trình tự riêng.

Tùy từng trường hợp, việc giải quyết có sự tham gia của cơ quan có thẩm quyền ở cấp tỉnh, cơ quan chuyên môn và các cơ quan liên quan.

Người nhận con nuôi cần xác định đúng trường hợp pháp lý trước khi chuẩn bị và nộp hồ sơ.

6. Trình tự, thủ tục nhận con nuôi trong nước

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ

Người nhận con nuôi chuẩn bị hồ sơ của mình và hồ sơ của người được nhận làm con nuôi, sau đó nộp tại cơ quan có thẩm quyền.

Cơ quan tiếp nhận kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ và hướng dẫn bổ sung nếu cần thiết.

Bước 2: Kiểm tra hồ sơ và lấy ý kiến của những người liên quan

Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra điều kiện của người nhận con nuôi, người được nhận làm con nuôi và tiến hành lấy ý kiến theo quy định.

Theo Điều 21 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, việc nhận con nuôi phải có sự đồng ý của cha mẹ đẻ; trường hợp cha mẹ đẻ đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự hoặc không xác định được thì thực hiện việc lấy ý kiến của người giám hộ theo quy định.

Đối với trẻ em từ đủ 9 tuổi trở lên, phải có sự đồng ý của chính trẻ em đó.

Việc đồng ý cho làm con nuôi phải hoàn toàn tự nguyện, trung thực, không bị ép buộc, đe dọa hoặc mua chuộc.

Bước 3: Đăng ký và tổ chức giao nhận con nuôi

Sau khi xác định các bên đáp ứng đầy đủ điều kiện và việc nhận con nuôi phù hợp với lợi ích của trẻ em, cơ quan có thẩm quyền tiến hành đăng ký nuôi con nuôi.

Việc đăng ký được ghi vào sổ đăng ký nuôi con nuôi; Giấy chứng nhận nuôi con nuôi được cấp theo quy định.

Cơ quan có thẩm quyền tổ chức việc giao nhận con nuôi và lập biên bản có chữ ký hoặc điểm chỉ của các bên theo quy định.

Bước 4: Hoàn tất việc đăng ký

Kể từ thời điểm giao nhận con nuôi theo quy định pháp luật, quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi được xác lập.

Cha mẹ nuôi và con nuôi có các quyền, nghĩa vụ đối với nhau theo pháp luật về hôn nhân và gia đình, nuôi con nuôi và các quy định có liên quan.

Về thời hạn giải quyết: Điều 19 Luật Nuôi con nuôi quy định thời hạn giải quyết việc nuôi con nuôi trong nước là 30 ngày kể từ ngày Ủy ban nhân dân cấp xã nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Việc xác định thời hạn trong từng trường hợp cần đối chiếu với quy định và thủ tục hành chính hiện hành.

7. Lệ phí đăng ký nhận con nuôi năm 2026

Theo Nghị định 114/2016/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan, lệ phí đăng ký nuôi con nuôi được xác định theo từng trường hợp.

Đối với việc đăng ký nuôi con nuôi trong nước, mức lệ phí thông thường là 400.000 đồng/trường hợp.

Đối với việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, mức lệ phí được quy định riêng tùy theo đối tượng, nơi cư trú và trường hợp đăng ký.

Pháp luật cũng quy định các trường hợp được miễn, giảm lệ phí nuôi con nuôi khi đáp ứng điều kiện.

Người thực hiện thủ tục cần kiểm tra biểu phí đang áp dụng tại thời điểm nộp hồ sơ.

8. Những lưu ý quan trọng khi thực hiện thủ tục nhận con nuôi

Để hạn chế việc hồ sơ bị yêu cầu bổ sung hoặc kéo dài thời gian giải quyết, người nhận con nuôi cần lưu ý:

• Xác định đúng điều kiện nhận con nuôi: Đặc biệt là độ tuổi, quan hệ giữa người nhận và người được nhận làm con nuôi.

• Chuẩn bị hồ sơ hợp lệ: Kiểm tra thông tin nhân thân, tình trạng hôn nhân và thời hạn sử dụng của giấy tờ.

• Bảo đảm sự đồng ý tự nguyện: Việc lấy ý kiến phải tuân thủ đúng đối tượng và trình tự pháp luật quy định.

• Đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền: Việc tự thỏa thuận giao nhận trẻ em không thay thế thủ tục đăng ký nuôi con nuôi theo pháp luật.

• Lưu giữ giấy tờ sau đăng ký: Giấy chứng nhận nuôi con nuôi là căn cứ quan trọng để chứng minh quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi hợp pháp.

9. Công ty Luật TNHH Sao Sáng hỗ trợ gì?

Trong quá trình thực hiện thủ tục nhận con nuôi, cá nhân và gia đình có thể gặp khó khăn khi xác định điều kiện pháp lý, chuẩn bị hồ sơ hoặc giải quyết các vấn đề phát sinh.

Công ty Luật TNHH Sao Sáng cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến:

• Tư vấn điều kiện nhận con nuôi trong nước và có yếu tố nước ngoài.

• Hướng dẫn chuẩn bị, rà soát hồ sơ đăng ký nhận con nuôi.

• Tư vấn thẩm quyền, trình tự và thủ tục thực hiện.

• Hỗ trợ giải quyết các vướng mắc về giấy tờ, sự đồng ý của người liên quan và các vấn đề pháp lý phát sinh.

• Tư vấn quyền, nghĩa vụ của cha mẹ nuôi và con nuôi sau khi việc nhận con nuôi được đăng ký hợp pháp.

Kết luận

Việc nhận con nuôi không chỉ là sự thỏa thuận giữa các bên mà còn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện và thủ tục theo quy định pháp luật. Việc chuẩn bị hồ sơ chính xác, xác định đúng cơ quan có thẩm quyền và tuân thủ trình tự đăng ký sẽ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!