1. Khai thác nhận thức chưa hoàn thiện: Sự vi phạm nguyên tắc về Năng lực hành vi dân sự

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự (năng lực hành vi dân sự) được phân chia rõ ràng theo độ tuổi:

Người chưa đủ 6 tuổi: Không có năng lực hành vi dân sự; các giao dịch dân sự hoàn toàn do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện.

Người từ đủ 6 tuổi đến dưới 15 tuổi: Khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.

Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi: Tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự, trừ giao dịch liên quan đến bất động sản, tài sản phải đăng ký...

Quyết định định đoạt mô, tạng hay bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể là quyết định nhân thân gắn liền với tính mạng và sự vẹn toàn thân thể. Một đứa trẻ đang trong độ tuổi "học ăn, học nói, học mở rộng tầm nhìn" chưa thể có đầy đủ nhận thức, trải nghiệm xã hội cũng như năng lực nhận thức hậu quả pháp lý – sinh học của hành vi này.

Do đó, việc thực hiện khảo sát, gợi mở hay định hướng trẻ em đưa ra cam kết/ý kiến về việc hiến tạng là không phù hợp về mặt năng lực hành vi dân sự, thậm chí có nguy cơ lợi dụng sự ngây thơ của trẻ để tạo ra những định hướng tâm lý không mong muốn.

2. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể: Đỉnh cao của Quyền Con người và Quyền Trẻ em

Việc bảo vệ thân thể trẻ em được pháp luật tối cao và các luật chuyên ngành bảo hộ nghiêm ngặt:

Điều 20 Hiến pháp 2013 khẳng định: "Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm."

Điều 33 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ: "Cá nhân có quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể, sức khỏe..."

Điều 34 Luật Trẻ em 2016 nhấn mạnh: "Trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, được bảo đảm an toàn về thân thể, tính mạng, sức khỏe..."

Trẻ em thuộc nhóm đối tượng yếu thế đặc biệt trong xã hội. Mọi chính sách, quy định pháp luật hay đề xuất sửa đổi liên quan đến trẻ em phải tuân thủ nguyên tắc tối thượng: "Vì lợi ích tốt nhất của trẻ em" (Điều 5 Luật Trẻ em 2016).

Nếu các dự thảo hay đề xuất pháp luật quá chú trọng đến việc mở rộng "nguồn tạng tiềm năng" mà bỏ qua đặc thù tâm sinh lý và năng lực pháp lý của trẻ em, đó sẽ là một sự đi ngược lại với tinh thần bảo hộ đối tượng yếu thế của Hiến pháp và pháp luật Việt Nam.

3. Ranh giới mong mong giữa "Giáo dục lòng nhân ái" và "Định kiến đạo đức"

Một số quan điểm cho rằng việc đưa các câu chuyện hiến tạng của trẻ em vào chương trình giáo dục (như sách giáo khoa) hay khảo sát ý kiến là nhằm kích thích lòng vị tha. Tuy nhiên, dưới góc nhìn pháp lý và xã hội, áp lực tâm lý này có thể tạo ra tác dụng ngược:

1. Đánh tráo khái niệm đạo đức: Hiến tạng là một quyền (quyền tự định đoạt thân thể), không phải là nghĩa vụ. Khi biến một quyền tự nguyện thành một tiêu chuẩn đạo đức để giáo dục trẻ nhỏ, vô hình trung chúng ta gán cho những em không đăng ký hiến tạng một cảm giác tội lỗi hoặc mác "thiếu tha nhân".
2. Tính xác thực và phù hợp độ tuổi: Đưa những quyết định mang tính sinh tử, cống hiến vĩ mô vào nhận thức của một đứa trẻ 6–8 tuổi là sự áp đặt tư duy của người lớn lên trẻ em. Ở độ tuổi này, trẻ cần được bảo vệ, nâng niu và học cách tự bảo vệ bản thân trước khi bị đặt vào vị thế của một "người cống hiến thân thể".

4. Kiến nghị pháp lý đối với Dự thảo sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người

Trước những luồng ý kiến và định hướng sửa đổi luật hiện nay, chúng tôi đưa ra các khuyến nghị pháp lý nghiêm túc như sau:

Giữ nguyên độ tuổi tối thiểu đăng ký hiến tạng khi còn sống: Cần duy trì nghiêm ngặt điều kiện về độ tuổi (từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ) đối với người đăng ký hiến mô, tạng để tự mình đưa ra quyết định độc lập, tự nguyện.

Cấm mọi hình thức khảo sát, thu thập ý kiến trẻ em về hiến tạng: Pháp luật cần bổ sung quy định cấm tổ chức khảo sát, vận động hoặc thu thập dữ liệu cá nhân của người dưới 18 tuổi liên quan đến nguyện vọng hiến tạng.

Thắt chặt quy trình lấy mô, tạng từ người hiến tử vong là trẻ em: Trong trường hợp trẻ em rủi ro tử vong/não chết, việc quyết định hiến tạng phải hoàn toàn thuộc về cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp trên cơ sở cân nhắc y khoa độc lập, tuyệt đối không căn cứ vào "ý nguyện sơ khởi" hay "khảo sát" trước đó của trẻ.

Rà soát lại nội dung giáo dục: Cần xem xét điều chỉnh các thông tin, câu chuyện trong sách giáo khoa GDCD sao cho phù hợp với tâm lý lứa tuổi, tập trung vào việc dạy trẻ biết yêu thương, trân trọng cuộc sống và bảo vệ bản thân, thay vì lồng ghép các thông tin định hướng định đoạt thân thể quá sớm.

Mọi sự phát triển của pháp luật đều phải lấy con người làm trung tâm, và sự phát triển của luật pháp bảo vệ trẻ em phải lấy sự an toàn tuyệt đối về thể chất lẫn tinh thần của trẻ làm thước đo. Nguồn tạng để cứu người là cấp thiết, nhưng không thể vì thế mà mở ra những ranh giới nguy hiểm đánh đổi bằng quyền và sự ngây thơ của trẻ em.

Trẻ em cần được lớn lên trong sự bao bọc, được hưởng trọn vẹn quyền bất khả xâm phạm thân thể trước khi đủ trưởng thành để tự đưa ra những quyết định trọng đại cho cuộc đời mình.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!