Cho bạn mượn tiền qua tin nhắn, không có giấy tờ: Có kiện đòi lại được không?

---

Rất nhiều trường hợp khách hàng tìm đến văn phòng trong tình trạng vô cùng bức xúc vì trót cho bạn bè, người quen vay tiền nhưng bị "lật lọng". Câu cửa miệng của hầu hết các thân chủ là: "Luật sư ơi, em chuyển khoản và chỉ nhắn tin qua Zalo, không có giấy tờ ký tá gì thì có kiện đòi được không?" 

 

Để trả lời thẳng vào vấn đề: Bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện và tỷ lệ đòi lại được tiền rất cao nếu nắm rõ luật và biết cách củng cố chứng cứ. Dưới góc độ pháp lý, không phải cứ có giấy trắng mực đen, điểm chỉ cẩn thận mới được coi là vay mượn.

Dưới đây là góc nhìn pháp lý và hướng dẫn thực tế để bạn bảo vệ tài sản của mình.

1. Tin nhắn mạng xã hội có được coi là Hợp đồng vay tiền?

Nhiều người lầm tưởng hợp đồng vay mượn bắt buộc phải viết ra giấy. Tuy nhiên, căn cứ theo Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về Hình thức giao dịch dân sự:

"Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể. Giao dịch dân sự thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử được coi là giao dịch bằng văn bản."

Đồng thời, Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015 cũng không bắt buộc Hợp đồng vay tài sản phải lập thành văn bản truyền thống.

Như vậy, những đoạn chat qua Zalo, Facebook Messenger, SMS hay Email hoàn toàn thỏa mãn điều kiện của một thông điệp dữ liệu điện tử. Pháp luật công nhận giá trị của những tin nhắn này tương đương với một hợp đồng vay mượn bằng văn bản.

 

2. Muốn Tòa án chấp nhận, bằng chứng phải "chuẩn"

Mặc dù luật công nhận tin nhắn, nhưng thực tế tại Tòa án, Thẩm phán sẽ không thể tuyên bạn thắng kiện nếu bạn chỉ nộp lên vài bức ảnh chụp màn hình (screenshot) mờ ảo. Đối phương có thể dễ dàng phản bác rằng đó là tài khoản giả mạo hoặc ảnh đã qua chỉnh sửa photoshop.

Theo Điều 94 và Điều 95 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ hợp pháp, nhưng việc thu thập và giao nộp phải đúng trình tự. Để cầm chắc phần thắng, hồ sơ khởi kiện của bạn cần "combo" chứng cứ sau:

• Vi bằng ghi nhận tin nhắn (Bắt buộc): Đây là thao tác sống còn. Ngay khi có dấu hiệu trốn nợ, bạn cần mang điện thoại đang đăng nhập tài khoản (chưa bị xóa hay thu hồi tin nhắn) đến Văn phòng Thừa phát lại để yêu cầu lập Vi bằng. Vi bằng do Thừa phát lại lập có giá trị chứng minh sự kiện có thật, không thể chối cãi trước Tòa, loại trừ hoàn toàn rủi ro sau này con nợ "block" hoặc thu hồi đoạn chat.

• Sao kê dòng tiền: Yêu cầu ngân hàng cung cấp sao kê có mộc đỏ chứng minh hành vi "giao tiền" đã hoàn tất. Lệnh chuyển khoản cần thể hiện rõ nội dung vay. Nếu nội dung chuyển khoản ngày hôm đó bạn ghi không rõ ràng, thì thời gian thực hiện giao dịch phải khớp với mốc thời gian thỏa thuận mượn tiền trong đoạn chat.

• Tin nhắn "chốt công nợ": Tòa án đặc biệt chú trọng những bằng chứng thể hiện bên vay tự nguyện thừa nhận khoản nợ. Nếu chưa có, hãy tạo ra nó. Bạn có thể khéo léo nhắn tin hoặc gọi điện (có ghi âm) để chốt lại: "Khoản 50 triệu mượn hôm mùng 5, cuối tháng này chuyển lại tớ nhé". Chỉ cần đối phương phản hồi: "Xin khất thêm vài hôm, dạo này đang kẹt" – đó là một lời nhận nợ hoàn hảo về mặt pháp lý.

3. Thủ tục khởi kiện đòi tài sản trên thực tế

Khi đã nắm trong tay bộ chứng cứ vững chắc, quy trình đòi lại tiền sẽ diễn ra theo trình tự tố tụng dân sự:

• Bước 1: Nộp hồ sơ khởi kiện Căn cứ Điểm a Khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, bạn làm Đơn khởi kiện nộp tại Tòa án nhân dân cấp Huyện nơi người vay đang cư trú (thường trú hoặc tạm trú) hoặc nơi làm việc của người đó. Hồ sơ đi kèm bao gồm: Đơn khởi kiện, CCCD của bạn, tài liệu về nơi cư trú của người vay, Vi bằng, Sao kê ngân hàng và các tài liệu liên quan khác.

• Bước 2: Nộp tạm ứng án phí và thụ lý Sau khi xem xét hồ sơ hợp lệ, Tòa án sẽ ra thông báo nộp tiền tạm ứng án phí. Khi bạn nộp xong biên lai cho Tòa, vụ án chính thức được thụ lý.

• Bước 3: Hòa giải và Xét xử Tòa án sẽ triệu tập hai bên lên để lấy lời khai và tiến hành hòa giải. Nếu người vay cố tình vắng mặt, Tòa vẫn sẽ đưa vụ án ra xét xử vắng mặt theo quy định. Với chứng cứ rõ ràng từ Vi bằng và sao kê, Tòa sẽ ban hành Bản án buộc bên vay phải hoàn trả toàn bộ nợ gốc, cộng thêm lãi suất chậm trả theo quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 (nếu có yêu cầu).

Một lưu ý sống còn: Đừng chần chừ quá lâu vì cả nể. Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (ngày đến hạn trả tiền nhưng không trả). Nếu để quá thời hạn này, bạn sẽ vĩnh viễn mất đi quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ mình.

Trường hợp nhận thấy đối phương có thủ đoạn gian dối ngay từ đầu (dùng giấy tờ giả mạo, viện lý do gian dối để mượn tiền) rồi bỏ trốn, tẩu tán tài sản, sự việc không còn nằm ở mức độ tranh chấp dân sự. Lúc này, bạn cần làm Đơn tố giác tội phạm gửi Cơ quan Cảnh sát điều tra về hành vi "Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" hoặc "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" để xử lý hình sự.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!