1. Thế nào là cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay; trường hợp không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp thì lãi suất được xác định là 10%/năm.

Căn cứ Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP ngày 20/12/2021, hành vi cho vay lãi nặng được hiểu là:

Bên cho vay cho bên vay vay tiền với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự, tương đương từ 100%/năm trở lên của khoản tiền vay.

2. Tội cho vay lãi nặng và khung hình phạt

Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015, người thực hiện hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự có thể bị xử lý hình sự với các hình phạt sau:

• Phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng;

• Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm; hoặc

• Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, số tiền thu lợi bất chính và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, Tòa án sẽ quyết định hình phạt phù hợp.

3. Thu lợi bất chính được hiểu như thế nào?

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP, thu lợi bất chính trong tội cho vay lãi nặng là:

• Số tiền lãi vượt quá mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự;

• Các khoản thu trái pháp luật khác mà người cho vay có được từ hành vi cho vay lãi nặng.

Trường hợp cho vay bằng tài sản không phải tiền, giá trị tài sản vay sẽ được quy đổi thành tiền tại thời điểm chuyển giao để làm căn cứ xác định trách nhiệm hình sự.

4. Xử lý đối với các trường hợp phạm tội cụ thể

• Nếu hành vi cho vay lãi nặng có tính chất chuyên nghiệp, hoặc hoạt động theo băng, ổ nhóm, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ ưu tiên áp dụng hình phạt tù là hình phạt chính, đồng thời áp dụng hình phạt tiền là hình phạt bổ sung.

• Trường hợp người cho vay thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng, trong đó có ít nhất một lần thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, thì người này vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay.

• Nếu người cho vay chưa thu được lợi bất chính hoặc thu dưới 30 triệu đồng do nguyên nhân khách quan, nhưng mục đích nhằm thu lợi từ 30 triệu đồng trở lên, thì vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khung hình phạt tương ứng.

5. Xử lý tiền và tài sản liên quan đến hành vi phạm tội

Theo quy định của pháp luật:

• Tịch thu sung quỹ nhà nước đối với:

  • Tiền, tài sản dùng để cho vay;

  • Tiền lãi tương ứng với mức lãi suất hợp pháp;

  • Tiền, tài sản phát sinh từ việc sử dụng khoản thu trái pháp luật.

• Trả lại cho người vay số tiền thu lợi bất chính mà người cho vay đã thực tế thu, trừ trường hợp người vay sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp (như đánh bạc, mua bán trái phép chất ma túy, lừa đảo chiếm đoạt tài sản…), khi đó khoản tiền này sẽ bị tịch thu sung quỹ nhà nước.

6. Trách nhiệm hình sự khác có thể phát sinh

Trong trường hợp người cho vay lãi nặng còn có các hành vi như:

• Dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực;

• Uy hiếp tinh thần;
• Gây thương tích, tổn hại sức khỏe;

• Cưỡng đoạt tài sản, đòi nợ trái pháp luật;

… thì ngoài tội cho vay lãi nặng, người này còn có thể bị truy cứu thêm các tội danh tương ứng, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!