1. Sản phẩm do AI tạo ra có được đăng ký Bảo hộ quyền tác giả?

Căn cứ quy định tại Điều 12a và Điều 13 Văn bản hợp nhất 155/VBHN-VPQH năm 2025 (Luật Sở hữu trí tuệ), điều kiện cốt lõi để một tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả và xác định tác giả bao gồm:

• Tác giả phải là cá nhân trực tiếp sáng tạo: Căn cứ Khoản 1 Điều 12a, tác giả là cá nhân trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Trường hợp có từ hai cá nhân trở lên cùng trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm thì những người đó là đồng tác giả. Pháp luật chỉ ghi nhận chủ thể sáng tạo là con người.

• Hình thức thể hiện độc lập: Căn cứ Khoản 3 Điều 14, tác phẩm được bảo hộ phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ tác phẩm của người khác.

Đánh giá pháp lý đối với sản phẩm từ AI:

1. Sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn: Nếu hình ảnh/văn bản sinh ra hoàn toàn tự động từ một câu lệnh (prompt) đơn giản, AI không được coi là cá nhân (con người) nên sản phẩm đó không được công nhận là tác phẩm để cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả.

2. Sản phẩm có sự đóng góp sáng tạo của con người: Nếu người dùng sử dụng AI như một "công cụ hỗ trợ" và trực tiếp can thiệp, chỉnh sửa, phối hợp các yếu tố phức tạp thể hiện dấu ấn trí tuệ cá nhân, thì phần sáng tạo trực tiếp của con người mới được xem xét bảo hộ.

💡 Tóm lại: Khi bạn dùng AI tạo ra một bức tranh rồi mang đi in áo bán, bạn rất khó đăng ký bản quyền độc quyền cho hình in đó. Đổi lại, nếu bị đối thủ sao chép, bạn cũng thiếu căn cứ pháp lý để khởi kiện họ xâm phạm quyền tác giả của mình.

2. Rủi ro bị kiện vì xâm phạm quyền tác giả của người khác

Dù bạn không thể đăng ký bản quyền cho sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn, bạn lại đối mặt với rủi ro rất cao: Bị các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả khác khởi kiện.

Căn cứ Điều 28 Văn bản hợp nhất 155/VBHN-VPQH năm 2025 quy định về Hành vi xâm phạm quyền tác giả:

• Hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

• Hành vi sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp một phần hoặc toàn bộ tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu.

• Hành vi phân phối, bán, cung cấp tác phẩm ra công chúng mà không được phép.

Do cơ hệ học máy (Machine Learning), AI được huấn luyện bằng cách thu thập hàng triệu dữ liệu hình ảnh, bài viết trên mạng Internet (bao gồm nhiều tác phẩm đang được bảo hộ). Nếu sản phẩm AI sinh ra có đường nét, nhân vật, chi tiết trùng lặp hoặc biến tấu từ một tác phẩm gốc có sẵn, việc bạn mang sản phẩm đó đi bán sẽ bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả theo Điều 28 nêu trên.

3. Trách nhiệm bồi thường và xử lý vi phạm

Khi thương mại hóa sản phẩm AI vi phạm bản quyền người khác, cá nhân/doanh nghiệp có thể bị xử lý theo các chế tài của Luật Sở hữu trí tuệ (Văn bản hợp nhất 2025):

1. Xử lý dân sự (Điều 202): Tòa án có thể buộc chấm dứt hành vi vi phạm, tiêu hủy sản phẩm vi phạm, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại (bao gồm tổn thất về tài sản, mức giảm sút về thu nhập, lợi nhuận và chi phí hợp lý thuê luật sư).

2. Xử lý hành chính (Điều 211): Bị phạt tiền và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như tịch thu, tiêu hủy sản phẩm, hàng hóa vi phạm.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!