1. Tạm biệt văn hóa dùng "chùa", dùng ''lậu"

Suốt một thập kỷ qua, văn hóa "dùng chùa" ăn sâu vào thói quen của không ít người. Cần hệ điều hành? Lên mạng tải bản ghost. Cần phần mềm thiết kế? Xin link Photoshop "crack". Cần nội dung đăng fanpage? Cứ "copy - paste" từ đối thủ rồi chỉnh sửa vài chữ. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp có doanh thu hàng tỷ đồng vẫn thản nhiên sử dụng bộ phần mềm lậu để vận hành bộ máy.

Nhưng tư duy đó giờ đây đang phải trả một cái giá rất đắt. Khi Việt Nam hội nhập sâu rộng và ký kết hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như CPTPP, EVFTA), cam kết bảo hộ sở hữu trí tuệ (không còn là những dòng chữ nằm trên giấy. Nó đã biến thành các đợt thanh tra đột xuất của cơ quan chức năng, lôi hàng loạt doanh nghiệp ra ánh sáng và phạt vi phạm hành chính với những con số lên tới hàng trăm triệu đồng chỉ vì vài phần mềm không có bản quyền.

Để khắc phục điều đó, nhà nước đã ban hành ra các quy định vô cùng nghiêm khắc

• Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung năm 2022): Đã mở rộng và quy định cực kỳ chi tiết về quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường kỹ thuật số. Việc tự ý sao chép, phân phối, hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng mà không xin phép bị định nghĩa rõ ràng là hành vi xâm phạm. 

• Nghị định 131/2013/NĐ-CP (Quy định xử phạt vi phạm hành chính về SHTT): Mức phạt tiền đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể lên tới 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức. Cơ quan chức năng còn có thẩm quyền buộc tiêu hủy tang vật và gỡ bỏ hoàn toàn nội dung vi phạm trên không gian mạng.

• Bộ luật Hình sự (Điều 225 - Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan): Đây là "thanh gươm" đáng sợ nhất. Nếu vi phạm quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, cá nhân có thể phải đối mặt với án tù lên đến 3 năm. Đối với pháp nhân thương mại (công ty), mức phạt tiền có thể lên tới 3 tỷ đồng, thậm chí bị đình chỉ hoạt động.

Để hiểu tại sao Nhà nước lại mạnh tay hành động quyết liệt đến vậy, chúng ta phải nhìn vào bức tranh kinh tế toàn cầu thay vì chỉ nhìn vào một vài trang web lậu.

Năm 2025, kinh ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ đạt con số khổng lồ 153 tỷ USD với hàng loạt ngành mũi nhọn từ điện tử, may mặc đến giày dép. Tuy nhiên, ngày 30/04/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố báo cáo thường niên Special 301 Report, chính thức xếp Việt Nam vào nhóm vi phạm sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất – Priority Foreign Country (Quốc gia ưu tiên theo dõi).

Việt Nam bị cáo buộc trực diện với 5 điểm yếu cốt lõi:

-  Không ngăn chặn được vi phạm bản quyền trực tuyến.

-  Không xử lý triệt để tình trạng hàng giả.

-  Thiếu kiểm soát biên giới hiệu quả đối với quyền SHTT.

-  Doanh nghiệp sử dụng phần mềm không có bản quyền.

-  Không có chế tài đủ mạnh đối với nạn ăn cắp tín hiệu truyền hình.

Hệ quả pháp lý vô cùng khốc liệt: USTR có quyền khởi xướng điều tra thương mại trong vòng 30 ngày và có thể áp thuế quan trừng phạt lên tới 46% đối với hàng hóa Việt Nam xuất khẩu. Đứng trước nguy cơ tổn hại đến dòng mạch kinh tế 153 tỷ USD, ngày 07/05/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 38/CĐ-TTg với tinh thần thép: "Không có vùng cấm, không có ngoại lệ", đặt kỳ hạn xử lý dứt điểm trước ngày 30/05/2026. Đây chính là lý do các nền tảng lậu bị triệt hạ thần tốc trong tháng 5/2026.

2. Khi hành vi "ăn cắp" bị lột trần dưới góc kính pháp luật 

Trong nhiều năm, các trang web bóng đá lậu tự ý thu tín hiệu truyền hình và thuê các bình luận viên tự phát để phát sóng trực tiếp. Dưới góc độ pháp lý, hành vi này đã xâm phạm nghiêm trọng Quyền liên quan đến quyền tác giả quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ.

• Xâm phạm quyền của tổ chức phát sóng: Theo Điều 31 Luật SHTT, tổ chức phát sóng độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác phát sóng, tái phát sóng, sao chép hoặc phân phối bản định hình chương trình phát sóng của mình. Việc các trang lậu tiếp sóng trực tiếp giải đấu mà các đài truyền hình trong nước phải mua bản quyền hàng triệu USD là hành vi xâm phạm trực tiếp quy định này.
• Giải mã trái phép tín hiệu vệ tinh: Nhóm hành vi này bị nghiêm cấm theo Khoản 9 và 10 Điều 35 Luật SHTT. Các đối tượng "Sản xuất, nhập khẩu, phân phối thiết bị chủ yếu để giúp giải mã trái phép tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa" hoặc "Cố ý thu, tiếp tục phân phối tín hiệu khi đã bị giải mã mà không được phép" đều là các hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Trang web lậu nổi tiếng "Rổ Phim" từng đạt tới 103,3 triệu lượt truy cập trong năm 2025 với hơn 18.000 tựa phim. Lượng truy cập này gấp hàng chục lần tổng số thuê bao trả phí của Netflix tại Việt Nam.

Dưới góc độ pháp luật, theo Khoản 4 Điều 213 Luật SHTT, các bản phim được đăng tải trên các trang web này chính xác là "Hàng hóa sao chép lậu" – tức là các bản sao được sản xuất mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả hoặc quyền liên quan.
Hành vi tự ý dịch phụ đề, đăng tải phim lên trang web công cộng mà không được sự cho phép của nhà sản xuất đã trực tiếp xâm phạm Quyền tài sản của chủ sở hữu tại Điểm c Khoản 1 Điều 20 (quyền sao chép tác phẩm) và Điểm đ Khoản 1 Điều 20 (quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng).

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua Tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng.