Phân Định Tài Sản Lớn: Nguyên Tắc Chia Tài Sản Chung Là Cổ Phần Công Ty, Quyền Sử Dụng Đất Khi Ly Hôn
Trong các vụ án ly hôn, việc phân chia tài sản chung luôn là vấn đề phức tạp và dễ phát sinh tranh chấp gay gắt nhất, đặc biệt khi khối tài sản đó bao gồm quyền sử dụng đất (bất động sản) và cổ phần, vốn góp trong doanh nghiệp. Đây đều là những tài sản có giá trị lớn, thường xuyên biến động và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế, chỗ ở của các bên sau khi đường ai nấy đi.
Dưới đây là những nguyên tắc pháp lý cốt lõi mà Tòa án áp dụng khi giải quyết tranh chấp đối với hai loại tài sản đặc biệt này.
1. Nguyên tắc chung: "Chia đôi" nhưng linh hoạt theo 4 yếu tố
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình hiện hành, tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi, nhưng Tòa án sẽ xem xét tình hình thực tế để tỷ lệ chia có thể là 60/40 hoặc 70/30, dựa trên 4 yếu tố:
- Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng: Bên nào gặp khó khăn hơn sau khi ly hôn sẽ được ưu tiên xem xét để đảm bảo ổn định cuộc sống.
- Công sức đóng góp: Bao gồm việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản. Lưu ý quan trọng: Pháp luật công nhận công việc nội trợ, chăm sóc con cái trong gia đình được tính là lao động có thu nhập tương đương với người đi làm bên ngoài.
- Bảo vệ lợi ích chính đáng trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp: Để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập. Đây là yếu tố then chốt khi chia cổ phần công ty.
- Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng: (Ví dụ: bạo hành, ngoại tình dẫn đến ly hôn).
2. Nguyên tắc phân chia Quyền sử dụng đất (Bất động sản)
Quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất (nhà ở) là loại tài sản không dễ chia cắt cơ học. Tòa án sẽ giải quyết theo nguyên tắc sau:
- Chia bằng hiện vật (nếu có thể): Nếu mảnh đất đủ điều kiện tách thửa theo quy định của địa phương, Tòa sẽ ưu tiên chia đất thành hai phần để mỗi người có tài sản riêng.
- Nhận hiện vật và thanh toán chênh lệch: Trong trường hợp chỉ có một căn nhà hoặc mảnh đất không đủ diện tích tách thửa, Tòa án sẽ giao tài sản đó cho một bên trực tiếp quản lý, sử dụng (thường ưu tiên người trực tiếp nuôi con hoặc không có chỗ ở nào khác). Người nhận hiện vật bắt buộc phải thanh toán cho người kia phần giá trị bằng tiền tương ứng với tỷ lệ tài sản họ được hưởng.
- Định giá tài sản: Nếu hai bên không tự thỏa thuận được giá trị của nhà đất, Tòa án sẽ thành lập Hội đồng định giá hoặc trưng cầu một tổ chức thẩm định giá độc lập để xác định giá trị theo giá thị trường tại thời điểm xét xử.
3. Nguyên tắc phân chia Cổ phần, Vốn góp trong doanh nghiệp
Khác với bất động sản, cổ phần và vốn góp là tài sản "sống", gắn liền với hoạt động kinh doanh đang tiếp diễn. Phân chia sai cách có thể làm tê liệt cả một doanh nghiệp. Do đó, nguyên tắc phân chia rất đặc thù:
- Ưu tiên nguyên tắc "Bảo vệ hoạt động kinh doanh": Tòa án hiếm khi "cưa đôi" số cổ phần và ép cả hai vợ chồng cùng tiếp tục làm cổ đông trong một công ty nếu họ đã mâu thuẫn trầm trọng. Thay vào đó, Tòa sẽ ưu tiên giao toàn bộ số cổ phần chung cho người đang trực tiếp tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp (như Giám đốc, Chủ tịch HĐQT).
- Thanh toán bằng tiền mặt: Người nhận số cổ phần đó phải có nghĩa vụ thanh toán lại phần giá trị bằng tiền cho người vợ/chồng không tham gia điều hành. Giải pháp này giúp người không nắm cổ phần nhận được tiền mặt an toàn, đồng thời giúp công ty tránh được tình trạng lục đục nội bộ hoặc bế tắc trong việc ra quyết định kinh doanh.
- Thách thức lớn nhất - Định giá doanh nghiệp: Việc xác định giá trị của 1 cổ phần không chỉ dựa trên vốn điều lệ ghi trên giấy, mà phải dựa trên tài sản thực tế, lợi nhuận, công nợ và thương hiệu của công ty. Người dân nên thuê đơn vị kiểm toán, thẩm định giá chuyên nghiệp để tránh bị đối phương giấu giếm tài sản hoặc báo cáo lỗ giả nhằm giảm giá trị cổ phần phải chia.
Lời khuyên từ Luật sư
Tranh chấp tài sản là bất động sản và cổ phần thường kéo dài nhiều năm, gây tổn thất lớn về án phí và chi phí thẩm định giá. Biện pháp tối ưu nhất là các bên nên ngồi lại đàm phán, thỏa thuận phân chia ngoài Tòa án, hoặc lập Văn bản thỏa thuận chế độ tài sản (tiền hôn nhân) ngay từ khi mới thành lập doanh nghiệp để khoanh vùng rủi ro. Nếu phải khởi kiện, việc thu thập sao kê ngân hàng, báo cáo tài chính và sổ đỏ để yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (phong tỏa tài sản) là bước đi đầu tiên mang tính sống còn.
Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!
