1. Quyền sở hữu tài sản của con chưa thành niên được pháp luật thừa nhận và bảo vệ

Nhiều người cho rằng do chưa đủ 18 tuổi nên người con không có quyền sở hữu độc lập đối với tài sản. Tuy nhiên, quan điểm này hoàn toàn không phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành.

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, con chưa thành niên có quyền sở hữu tài sản riêng. Tài sản này có thể được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau như được cha mẹ hoặc người thân tặng cho riêng, được hưởng thừa kế riêng theo di chúc hoặc theo pháp luật, hoặc phát sinh từ các nguồn thu nhập hợp pháp khác. Khi tài sản đã được xác lập quyền sở hữu hợp pháp cho người con thì quyền sở hữu đó được pháp luật bảo vệ tương tự như đối với bất kỳ cá nhân nào khác.

Do đó, mặc dù cha mẹ là người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con nhưng không vì thế mà trở thành chủ sở hữu đối với tài sản đứng tên con. Về mặt pháp lý, cha mẹ chỉ có thể thực hiện vai trò quản lý hoặc đại diện theo pháp luật trong phạm vi mà pháp luật cho phép.

2. Quyền quản lý tài sản không đồng nghĩa với quyền tự do định đoạt tài sản

Một trong những nhầm lẫn phổ biến trong thực tế là việc đồng nhất quyền quản lý với quyền sở hữu. Nhiều bậc phụ huynh cho rằng vì mình là người quản lý tài sản của con nên có toàn quyền quyết định việc bán, tặng cho hoặc thế chấp tài sản đó. Tuy nhiên, pháp luật không quy định như vậy.

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, đối với con dưới 15 tuổi, cha mẹ là người quản lý tài sản riêng của con. Đối với con từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, người con có thể tự mình quản lý tài sản hoặc thỏa thuận để cha mẹ quản lý. Tuy nhiên, dù trong trường hợp nào thì quyền quản lý cũng chỉ nhằm mục đích bảo toàn, duy trì và phát triển giá trị của tài sản, chứ không đồng nghĩa với việc cha mẹ được toàn quyền định đoạt tài sản đó theo ý chí chủ quan của mình.

Nói cách khác, việc bán nhà, chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc thực hiện các giao dịch làm thay đổi quyền sở hữu đối với tài sản của con luôn phải tuân thủ những điều kiện nghiêm ngặt do pháp luật đặt ra.

3. Cha mẹ có được bán tài sản của con dưới 15 tuổi hay không?

Pháp luật không cấm tuyệt đối việc cha mẹ định đoạt tài sản thuộc sở hữu của con dưới 15 tuổi. Tuy nhiên, quyền này bị giới hạn bởi nguyên tắc cốt lõi là mọi giao dịch phải được thực hiện vì lợi ích của người con.

Quy định này xuất phát từ mục đích bảo vệ người chưa thành niên trước nguy cơ tài sản bị sử dụng sai mục đích hoặc bị chiếm đoạt ngay trong phạm vi gia đình. Vì vậy, khi muốn bán tài sản của con, cha mẹ phải chứng minh được rằng việc chuyển nhượng đó nhằm phục vụ quyền và lợi ích hợp pháp của chính người con.

Chẳng hạn, trong trường hợp người con mắc bệnh cần chi phí điều trị lớn, hoặc việc bán tài sản nhằm chuyển đổi sang một tài sản khác có giá trị sử dụng tốt hơn cho con, giao dịch đó có thể được xem là phù hợp với quy định của pháp luật. Ngược lại, nếu cha mẹ bán tài sản của con để thanh toán các khoản nợ riêng, đầu tư kinh doanh cá nhân hoặc phục vụ lợi ích của người khác thì rất khó chứng minh được yếu tố “vì lợi ích của con” theo yêu cầu của pháp luật.

Đáng chú ý, đối với con từ đủ 09 tuổi trở lên, trước khi định đoạt tài sản, cha mẹ còn phải xem xét nguyện vọng của con. Quy định này thể hiện sự tôn trọng quyền tham gia ý kiến của trẻ em đối với các vấn đề liên quan trực tiếp đến tài sản và lợi ích của mình.

4. Trường hợp tài sản thuộc sở hữu của người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi

Khi người con đã từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, pháp luật ghi nhận mức độ tự chủ cao hơn trong việc xác lập và thực hiện các giao dịch dân sự liên quan đến tài sản riêng.

Theo đó, người trong độ tuổi này có quyền tự mình định đoạt tài sản thuộc sở hữu của mình. Tuy nhiên, đối với các tài sản có giá trị lớn hoặc có yêu cầu đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng như nhà ở, quyền sử dụng đất, xe ô tô hoặc tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh thì việc định đoạt phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định của pháp luật.

Điều này đồng nghĩa với việc nếu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên người con từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi thì cha mẹ không thể tự ý ký hợp đồng chuyển nhượng mà không có sự tham gia hoặc chấp thuận hợp pháp của người con. Ngược lại, bản thân người con cũng không thể đơn phương thực hiện giao dịch nếu thiếu sự đồng ý của cha mẹ trong các trường hợp luật định.

5. Bán nhà đất đứng tên con có cần sự đồng ý của cả cha và mẹ hay không?

Đối với các giao dịch liên quan đến bất động sản hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu của người chưa thành niên, pháp luật yêu cầu sự phối hợp và thống nhất giữa cha và mẹ trong quá trình đại diện cho con.

Quy định này nhằm hạn chế tình trạng một bên cha hoặc mẹ tự ý thực hiện giao dịch có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người con. Trên thực tế, khi thực hiện thủ tục công chứng hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc nhà ở đứng tên người chưa thành niên, tổ chức hành nghề công chứng thường yêu cầu cả cha và mẹ cùng tham gia ký kết hoặc cung cấp các giấy tờ chứng minh quyền đại diện hợp pháp trong trường hợp đặc biệt.

Vì vậy, việc chỉ một bên cha hoặc mẹ đơn phương bán tài sản của con mà không có sự đồng thuận của bên còn lại có thể làm phát sinh tranh chấp và ảnh hưởng đến hiệu lực pháp lý của giao dịch.

6. Hậu quả pháp lý khi cha mẹ tự ý bán tài sản của con trái quy định

Việc tự ý định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu của người chưa thành niên mà không đáp ứng các điều kiện luật định có thể dẫn đến nhiều hệ quả pháp lý nghiêm trọng.

Trước hết, giao dịch chuyển nhượng có nguy cơ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu nếu xác định có vi phạm quy định về đại diện hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên. Khi giao dịch bị vô hiệu, các bên có nghĩa vụ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, đồng thời bên có lỗi có thể phải bồi thường thiệt hại phát sinh.

Ngoài ra, khi người con đủ tuổi thành niên, họ có quyền yêu cầu xem xét lại các giao dịch liên quan đến tài sản của mình nếu cho rằng việc định đoạt trước đây không bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Trong nhiều trường hợp, đây chính là nguyên nhân dẫn đến các tranh chấp kéo dài giữa các thành viên trong gia đình và người nhận chuyển nhượng tài sản.

Đối với các hành vi cố ý chiếm đoạt, tẩu tán hoặc sử dụng tài sản của con nhằm mục đích cá nhân gây thiệt hại nghiêm trọng, tùy từng trường hợp cụ thể, cá nhân vi phạm còn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật.

Kết luận

Tài sản đứng tên người chưa thành niên là tài sản thuộc quyền sở hữu của chính người con, không phải tài sản của cha mẹ. Mặc dù pháp luật trao cho cha mẹ quyền quản lý và đại diện trong một số trường hợp nhất định nhưng quyền này không phải là quyền sở hữu và không cho phép cha mẹ tùy ý định đoạt tài sản theo ý chí chủ quan của mình.

Do đó, việc bán nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn đứng tên con chưa thành niên chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, bảo đảm mục đích phục vụ lợi ích của người con và tuân thủ các quy định về đại diện theo pháp luật. Trước khi tiến hành giao dịch, các gia đình nên tham khảo ý kiến luật sư để được đánh giá tính hợp pháp của hồ sơ và hạn chế tối đa các rủi ro tranh chấp có thể phát sinh trong tương lai.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!