Trong giao dịch dân sự, pháp luật luôn công nhận quyền thỏa thuận về lãi suất vay tài sản giữa các bên. Tuy nhiên, để ngăn ngừa hành vi bóc lột, cho vay lãi nặng gây mất trật tự an ninh xã hội, pháp luật đã khống chế trần lãi suất tối đa.

Nếu vượt quá mức trần này, giao dịch không chỉ bị tuyên vô hiệu một phần mà người cho vay còn phải đối mặt với các hình phạt nghiêm khắc.

1. Mức lãi suất tối đa trong giao dịch dân sự là bao nhiêu?

Căn cứ quy định tại Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015, mức lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có quy định liên quan.

• Lãi suất tối đa cho phép: 20\%/\text{năm} (tương đương khoảng 1{,}66\%/\text{tháng}).
• Hậu quả nếu vượt trần: Căn cứ Khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp các bên thỏa thuận lãi suất vượt quá 20\%/\text{năm} thì phần lãi suất vượt quá đó không có hiệu lực (bị coi là vô hiệu). Người vay không có nghĩa vụ phải thanh toán phần lãi suất vượt mức này.

⚠️ Lưu ý: Nếu lãi suất thỏa thuận vượt gấp 05 lần mức lãi suất tối đa quy định trong Bộ luật Dân sự (tức là từ 100\%/\text{năm} trở lên) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, hành vi này sẽ chuyển từ giao dịch dân sự sang Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

2. Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cho vay lãi nặng

Trường hợp cho vay với lãi suất vượt quá 20\%/\text{năm} nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự (chưa vượt gấp 5 lần hoặc chưa thu lợi bất chính đủ 30 triệu đồng), người cho vay sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính.

Căn cứ quy định tại Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội:

• Mức phạt tiền: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi cho vay tiền có cầm cố tài sản hoặc không cầm cố tài sản mà lãi suất cho vay vượt quá tỷ lệ lãi suất theo quy định của Bộ luật Dân sự.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại số tiền bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

3. Mức truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cho vay lãi nặng

Khi hành vi cho vay đạt đủ định lượng cấu thành tội phạm, người cho vay sẽ bị xử lý theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự:

Khung 1 (Khung cơ bản):

Cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự (100\%/\text{năm} trở lên) và thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng:

• Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Khung 2 (Khung tăng nặng):

Phạm tội mà thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên:

• Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Hình phạt bổ sung:

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!