Con riêng được hưởng thừa kế theo di chúc

Pháp luật tôn trọng quyền định đoạt tài sản của cá nhân thông qua việc lập di chúc. Người có tài sản có quyền chỉ định bất kỳ cá nhân nào được hưởng di sản sau khi mình qua đời mà không bắt buộc người đó phải có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ hôn nhân với mình.

Do đó, nếu cha dượng hoặc mẹ kế lập di chúc hợp pháp và xác định con riêng là người được hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản thì con riêng đương nhiên có quyền nhận phần tài sản đó theo nội dung di chúc. Trong trường hợp này, việc có hay không có quan hệ huyết thống hoàn toàn không ảnh hưởng đến quyền hưởng thừa kế của con riêng.

Đây là căn cứ pháp lý rõ ràng và ít phát sinh tranh chấp nhất, bởi ý chí của người để lại di sản đã được thể hiện trực tiếp trong di chúc. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là di chúc phải được lập hợp pháp, bảo đảm đầy đủ các yêu cầu về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật.

Con riêng có thuộc hàng thừa kế theo pháp luật hay không?

Khi người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực, di sản sẽ được chia theo quy định về thừa kế theo pháp luật.

Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định hàng thừa kế thứ nhất bao gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết. Từ quy định này có thể thấy rằng con riêng không được liệt kê là người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha dượng hoặc mẹ kế.

Nói cách khác, việc là con riêng không mặc nhiên làm phát sinh quyền hưởng di sản theo pháp luật đối với tài sản của cha dượng hoặc mẹ kế. Đây là nguyên nhân khiến nhiều người lầm tưởng rằng con riêng hoàn toàn không có quyền thừa kế trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự đã dự liệu một trường hợp đặc biệt nhằm bảo vệ các mối quan hệ gia đình được hình thành trên thực tế.

Trường hợp con riêng vẫn được hưởng thừa kế theo pháp luật

Điều 654 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rằng con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau và còn được hưởng thừa kế theo quy định về hàng thừa kế.

Quy định này thể hiện tính nhân văn của pháp luật khi không chỉ dựa vào quan hệ huyết thống mà còn ghi nhận các mối quan hệ gia đình được xây dựng từ quá trình chung sống, chăm sóc và gắn bó thực tế. Trong nhiều trường hợp, cha dượng hoặc mẹ kế là người trực tiếp nuôi dưỡng, giáo dục và chăm lo cho con riêng từ khi còn nhỏ, thực hiện đầy đủ vai trò của một người cha hoặc người mẹ. Vì vậy, việc pháp luật thừa nhận quyền thừa kế của con riêng trong trường hợp này là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn đời sống.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp con riêng sống chung với cha dượng hoặc mẹ kế đều mặc nhiên được hưởng thừa kế. Điều kiện quan trọng là phải chứng minh được sự tồn tại của quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như giữa cha mẹ và con trên thực tế.

Chứng minh quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha mẹ và con

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế, việc chứng minh quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng là vấn đề có ý nghĩa quyết định. Tòa án sẽ không chỉ căn cứ vào lời khai của các bên mà còn xem xét toàn diện các tài liệu, chứng cứ thể hiện quá trình gắn bó giữa con riêng với cha dượng hoặc mẹ kế.

Các chứng cứ thường được sử dụng bao gồm giấy tờ về cư trú thể hiện việc cùng chung sống trong một gia đình, hồ sơ học tập ghi nhận người trực tiếp nuôi dưỡng, tài liệu chứng minh việc chăm sóc về vật chất và tinh thần, lời khai của người thân hoặc hàng xóm, cùng các chứng cứ khác phản ánh mối quan hệ gia đình thực tế.

Việc đánh giá chứng cứ sẽ được thực hiện trên cơ sở xem xét toàn diện, khách quan để xác định liệu giữa các bên có tồn tại quan hệ chăm sóc, yêu thương và thực hiện nghĩa vụ như giữa cha mẹ và con hay không.

Những tranh chấp thường gặp liên quan đến quyền thừa kế của con riêng

Trong thực tế, tranh chấp thường phát sinh khi cha dượng hoặc mẹ kế qua đời mà không để lại di chúc. Khi đó, con ruột của người chết có thể không đồng ý với yêu cầu chia thừa kế của con riêng, cho rằng giữa các bên không tồn tại quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, cũng có nhiều trường hợp người chết lập di chúc để lại phần lớn hoặc toàn bộ tài sản cho con riêng, dẫn đến việc những người thừa kế khác khởi kiện yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu. Các tranh chấp này thường kéo dài do phải tiến hành xác minh nhiều tình tiết liên quan đến quá trình chung sống, chăm sóc và quản lý tài sản.

Chính vì vậy, việc xác lập các giao dịch dân sự rõ ràng và lập di chúc hợp pháp từ sớm là giải pháp hiệu quả giúp hạn chế rủi ro tranh chấp trong tương lai.

Kết luận

Theo quy định của pháp luật hiện hành, con riêng không đương nhiên thuộc hàng thừa kế của cha dượng hoặc mẹ kế. Tuy nhiên, con riêng vẫn có quyền hưởng di sản trong hai trường hợp quan trọng: được chỉ định trong di chúc hợp pháp hoặc có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng với cha dượng, mẹ kế như cha mẹ và con theo quy định tại Điều 654 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Việc xác định quyền hưởng thừa kế của con riêng cần được xem xét trên cơ sở từng vụ việc cụ thể, căn cứ vào chứng cứ và các quy định pháp luật có liên quan. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, các bên nên tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để được tư vấn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách hiệu quả nhất.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!