1. Khái niệm và chính sách pháp luật về lấn biển

Theo Luật Đất đai 2024, lấn biển được hiểu là việc tạo lập quỹ đất mới bằng cách mở rộng diện tích đất từ mép nước biển trung bình nhiều năm ra phía biển thuộc vùng biển Việt Nam. Đây không còn là hoạt động “ngoại lệ” hay xử lý tình huống như trước, mà được pháp luật thừa nhận là một hình thức sử dụng đất có điều kiện.

Luật Đất đai 2024 xác lập rõ quan điểm: Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân sử dụng vốn, công nghệ, kỹ thuật để thực hiện lấn biển phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời có thể áp dụng các chính sách ưu đãi phù hợp. Cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển dịch tư duy từ “quản lý thụ động” sang “khai thác có kiểm soát” đối với không gian biển.

2. Nguyên tắc và điều kiện thực hiện lấn biển

Luật Đất đai 2024 thiết lập một hệ thống nguyên tắc chặt chẽ nhằm kiểm soát hoạt động lấn biển, bảo đảm việc mở rộng quỹ đất không đánh đổi bằng quốc phòng, an ninh và môi trường. Theo quy định tại Điều 190, Luật Đất đai 2024, hoạt động lấn biển phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia trên biển; đồng thời không được xâm phạm các khu vực có giá trị đặc biệt về môi trường, sinh thái, di sản văn hóa, khu bảo tồn theo quy định của pháp luật có liên quan. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, mang tính “điều kiện tiên quyết”, chi phối toàn bộ quá trình xem xét, chấp thuận dự án lấn biển.

Bên cạnh đó, lấn biển chỉ được thực hiện khi phù hợp với hệ thống quy hoạch đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, bao gồm quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị và quy hoạch không gian biển quốc gia. Quy định này thể hiện rõ yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa chính sách đất đai với quy hoạch tổng thể phát triển không gian biển, tránh tình trạng phát triển manh mún, phá vỡ định hướng dài hạn.

Đặc biệt, Luật Đất đai 2024 quy định việc lấn biển phải được thực hiện thông qua dự án đầu tư hoặc là một hạng mục trong dự án đầu tư, đồng thời phải đáp ứng các yêu cầu về đánh giá tác động môi trường, tác động kinh tế – xã hội và biến đổi khí hậu theo pháp luật chuyên ngành. Cách tiếp cận này không chỉ tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm pháp lý của chủ thể thực hiện, mà còn tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước kiểm soát rủi ro và xử lý kịp thời các hệ quả phát sinh từ hoạt động lấn biển.

3. Cơ chế quản lý nhà nước đối với đất hình thành từ lấn biển

Theo Điều 190 Luật Đất đai 2024, Nhà nước thực hiện thống nhất quản lý đối với hoạt động lấn biển, trong đó Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc quản lý nhà nước về đất đai, bao gồm cả đất hình thành từ lấn biển; đồng thời phối hợp với các bộ, ngành liên quan trong công tác hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Bên cạnh đó, căn cứ Điều 229 và Điều 230 Luật Đất đai 2024, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất đối với phần đất được hình thành từ hoạt động lấn biển, tổ chức quản lý, giám sát việc sử dụng đất đúng mục đích, đúng quy hoạch, thời hạn và tuân thủ các điều kiện kèm theo quyết định giao đất, cho thuê đất.

Cơ chế phân cấp quản lý này nhằm tăng tính chủ động cho địa phương trong khai thác quỹ đất mới từ lấn biển, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, trách nhiệm kiểm soát rủi ro môi trường, quốc phòng – an ninh và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

4. Triển vọng về hoàn thiện pháp luật về hoạt động lấn biển

Việc luật hóa hoạt động lấn biển trong Luật Đất đai 2024 được xem là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế đất đai. So với trước đây, khi các quy định còn phân tán và mang tính nguyên tắc, Luật mới đã tạo nền tảng pháp lý rõ ràng hơn để thu hút đầu tư vào các khu kinh tế biển, hạ tầng cảng biển, đô thị ven biển và du lịch.

Tuy nhiên, lấn biển cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về môi trường, sinh thái và an ninh quốc phòng. Do đó, hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào quy định của luật, mà còn phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực hiện và giám sát.

5. Kết luận

Theo Luật Đất đai 2024, khai hoang và lấn biển đã chính thức trở thành một bộ phận của chính sách phát triển đất đai quốc gia, thay vì nằm ngoài hoặc “lấp chỗ trống” pháp lý như trước đây. Đây là cơ hội lớn cho phát triển kinh tế biển, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật, đánh giá toàn diện các tác động và quản lý chặt chẽ trong quá trình triển khai, nhằm bảo đảm phát triển bền vững và lâu dài.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua Tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!