1. Như nào là hành vi lấn chiếm đất đai 

Theo Điều 3 Luật Đất đai 2024 có quy định như sau: 

Chiếm đất là việc sử dụng đất do Nhà nước đã quản lý mà chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc sử dụng đất của người sử dụng đất hợp pháp khác mà chưa được người đó cho phép.

 Lấn đất là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép. 

Như vậy, có thể phân biệt rõ: Lấn đất là hành vi tự ý xê dịch ranh giới, mốc giới để "nới rộng" diện tích đất của mình mà chưa được cấp thẩm quyền hoặc chủ đất liền kề đồng ý. Trong khi đó, chiếm đất là việc ngang nhiên nhô tay sử dụng diện tích đất thuộc sở hữu của người khác hoặc đất công khi không được sự cho phép của pháp luật.

2. Mức xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm đất

Căn cứ quy định tại Điều 13 và Điều 14 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi lấn, chiếm đất đai phụ thuộc vào diện tích đất vi phạm và loại đất bị lấn chiếm (đất trồng lúa, đất rừng, đất ở hay đất phi nông nghiệp).

Mức phạt tiền cụ thể

• Đối với hành vi lấn, chiếm đất nông nghiệp: Mức phạt tiền đối với cá nhân có thể dao động từ 3.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng tùy thuộc vào loại đất nông nghiệp (đất trồng lúa, đất rừng...) và diện tích vi phạm. (Căn cứ Điều 13 Nghị định 123/2024/NĐ-CP)

• Đối với hành vi lấn, chiếm đất phi nông nghiệp (đất ở, đất thương mại, dịch vụ...): Mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân dao động từ 10.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng tùy theo quy mô diện tích bị lấn chiếm. (Căn cứ Điều 14 Nghị định 123/2024/NĐ-CP)

• Đối với tổ chức vi phạm: Căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức bằng 02 lần so với mức phạt của cá nhân cho cùng một hành vi (mức phạt tiền tối đa có thể lên tới 1.000.000.000 đồng).

Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc

Nộp tiền phạt chỉ là một phần trách nhiệm. Người có hành vi lấn chiếm đất đai còn bắt buộc phải thực hiện các biện pháp xử lý triệt để theo quy định tại khoản 4 Điều 13 và khoản 4 Điều 14 Nghị định 123/2024/NĐ-CP:

1. Trả lại đất: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm và trả lại diện tích đất đã lấn, chiếm.

2. Tháo dỡ công trình: Buộc tháo dỡ toàn bộ công trình, nhà ở xây dựng trái phép trên diện tích đất lấn chiếm.

3. Nộp lại số lợi bất hợp pháp: Toàn bộ số tiền thu được hoặc giá trị sử dụng có được từ việc lấn chiếm đất trong suốt thời gian vi phạm sẽ bị cưỡng chế nộp lại vào ngân sách nhà nước.

3. Lấn chiếm đất đai có thể bị đi tù không?

Câu trả lời là CÓ. Nếu hành vi lấn chiếm đất đai vượt quá quy mô xử phạt hành chính hoặc tái phạm sau khi đã bị xử lý, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Căn cứ quy định tại Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung) về "Tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai", khung hình phạt được áp dụng như sau:

• Khung 1 (Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm): Áp dụng đối với người lấn chiếm đất đai đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn tiếp tục vi phạm.

• Khung 2 (Phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm): Áp dụng đối với các trường hợp phạm tội có tổ chức, phạm tội từ 02 lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

4. Giải pháp khi phát hiện đất nhà mình bị lấn chiếm

Khi phát hiện mốc giới bị xê dịch hoặc diện tích đất của gia đình bị lấn chiếm, thay vì tự ý tranh chấp gây mất an ninh trật tự, người dân nên thực hiện theo trình tự pháp lý chuẩn:

1. Thương lượng tại chỗ: Trực tiếp làm việc với bên lấn chiếm trên tinh thần hòa giải, yêu cầu xác định lại mốc giới theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ).

2. Gửi đơn hòa giải đến UBND cấp xã: Căn cứ quy định tại Luật Đất đai năm 2024, hòa giải tại UBND cấp xã/phường nơi có đất là thủ tục bắt buộc đối với tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng đất trước khi đưa vụ việc ra cơ quan tố tụng.

3. Khởi kiện ra Tòa án: Trường hợp hòa giải tại UBND cấp xã không thành, căn cứ Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, bạn có quyền nộp đơn khởi kiện vụ án dân sự tại Tòa án nhân dân cấp quận/huyện để yêu cầu Tòa tuyên buộc trả lại diện tích đất lấn chiếm và bồi thường thiệt hại (nếu có). 

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!