1. Tranh chấp lối đi chung bắt nguồn từ đâu?

Trong thực tế, tranh chấp lối đi chung thường phát sinh từ một số nguyên nhân phổ biến như:

• Lối đi tồn tại lâu đời nhưng không thể hiện rõ trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
• Đất được chia tách, chuyển nhượng nhiều lần, ranh giới không rõ ràng;
• Một bên xây dựng nhà cửa, cổng, tường rào làm thu hẹp hoặc chặn lối đi;
• Người sử dụng đất mới không thừa nhận lối đi chung đã tồn tại trước đó;
• Lối đi chung hình thành từ thỏa thuận miệng, tập quán, không có văn bản.

Từ những nguyên nhân này, mâu thuẫn dễ bùng phát, đặc biệt khi liên quan đến quyền lợi thiết thực như việc đi lại, sinh hoạt, kinh doanh của các hộ gia đình.

2. Pháp luật quy định thế nào về lối đi chung?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, lối đi chung thường được xác định thông qua quyền về lối đi qua bất động sản liền kề. Theo đó, khi một thửa đất bị vây bọc bởi các thửa đất khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, chủ sở hữu có quyền yêu cầu mở lối đi hợp lý qua bất động sản liền kề.

Pháp luật nhấn mạnh một số nguyên tắc quan trọng:

• Lối đi phải được mở ở vị trí thuận tiện nhất, gây ít thiệt hại nhất cho bất động sản có đất bị mở lối đi;
• Người được mở lối đi có nghĩa vụ đền bù, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
• Lối đi chung đã tồn tại ổn định, được sử dụng lâu dài có thể được pháp luật bảo vệ, kể cả khi không ghi rõ trên giấy tờ đất.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng các quy định này không phải lúc nào cũng đơn giản, dẫn đến nhiều tranh chấp kéo dài.

3. Vì sao nên hạn chế đưa tranh chấp lối đi chung ra tòa?

Không ít người cho rằng “có tranh chấp thì ra tòa giải quyết”, nhưng với tranh chấp lối đi chung, kiện tụng thường là phương án cuối cùng, bởi:

• Thời gian kéo dài: Một vụ án dân sự có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm;
• Chi phí lớn: Án phí, chi phí đo đạc, giám định, luật sư;
• Mâu thuẫn láng giềng bị đẩy lên cao: Sau khi ra tòa, quan hệ hàng xóm gần như không thể hàn gắn;
• Khó thi hành án: Dù thắng kiện, việc thực hiện trên thực tế vẫn có thể phát sinh xung đột mới.

Chính vì vậy, pháp luật và thực tiễn đều khuyến khích các bên ưu tiên giải quyết tranh chấp bằng con đường hòa giải.

4. Những cách giải quyết tranh chấp lối đi chung không cần ra tòa

a. Thương lượng trực tiếp giữa các bên

Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất nếu các bên còn thiện chí. Việc trao đổi thẳng thắn, có sự ghi nhận bằng văn bản, xác định rõ:

• Vị trí lối đi;
• Chiều rộng, chiều dài;
• Nghĩa vụ bảo quản, sửa chữa;
• Mức đền bù (nếu có)

Thỏa thuận nên được lập thành văn bản, có chữ ký các bên, thậm chí công chứng để tránh tranh chấp về sau.

b. Hòa giải tại tổ dân phố, thôn, khu dân cư

Trong nhiều trường hợp, sự tham gia của tổ trưởng dân phố, trưởng thôn, ban hòa giải cơ sở giúp các bên nhìn nhận vấn đề khách quan hơn. Đây là phương thức được áp dụng rộng rãi vì:

• Gần gũi, phù hợp phong tục, tập quán;
• Giữ được tình làng nghĩa xóm;
• Không tốn kém chi phí.

Dù biên bản hòa giải ở cơ sở không có giá trị bắt buộc thi hành, nhưng thường có tác động lớn về mặt tâm lý và cộng đồng.

c. Hòa giải tại UBND cấp xã

Theo quy định của pháp luật đất đai, tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất thường được khuyến khích hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. UBND xã sẽ:

• Xác minh nguồn gốc đất, hiện trạng sử dụng;
• Lấy ý kiến các hộ liền kề;
• Tổ chức cuộc họp hòa giải có biên bản.

Biên bản hòa giải thành là căn cứ quan trọng để các bên thực hiện, đồng thời giúp hạn chế việc khởi kiện không cần thiết.

d. Nhờ luật sư hoặc hòa giải viên độc lập

Trong những vụ việc phức tạp, các bên có thể mời luật sư hoặc hòa giải viên tham gia với vai trò trung gian. Việc này giúp:

• Phân tích rõ quyền và nghĩa vụ pháp lý của mỗi bên;
• Đề xuất phương án hợp lý, đúng luật;
• Giảm căng thẳng, tránh hiểu lầm pháp luật.

Trên thực tế, nhiều tranh chấp lối đi chung đã được giải quyết ổn thỏa nhờ tư vấn pháp lý kịp thời, mà không cần đưa nhau ra tòa.

5. Khi nào buộc phải khởi kiện ra tòa?

Dù ưu tiên hòa giải, nhưng trong một số trường hợp, khởi kiện ra tòa án là cần thiết, chẳng hạn:

• Một bên cố tình chiếm dụng, chặn lối đi;
• Không chấp hành kết quả hòa giải;
• Tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, quyền lợi hợp pháp.

Khi đó, các tài liệu như biên bản hòa giải không thành, bản đồ địa chính, lời khai nhân chứng, hình ảnh lối đi sẽ là chứng cứ quan trọng để tòa án xem xét.

6. Bài học từ thực tiễn

Nhiều vụ tranh chấp lối đi chung cho thấy, nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở diện tích đất, mà còn ở cách ứng xử, thiếu hiểu biết pháp luật và thiếu đối thoại. Một thỏa thuận rõ ràng từ sớm có thể giúp các bên tránh được những mâu thuẫn kéo dài hàng chục năm.

Tranh chấp lối đi chung là vấn đề nhạy cảm, gắn liền với đời sống hàng ngày. Thay vì vội vàng đưa nhau ra tòa, các bên nên ưu tiên thương lượng, hòa giải, dựa trên quy định pháp luật và tinh thần tôn trọng lẫn nhau. Giải quyết tranh chấp một cách mềm dẻo, hợp tình hợp lý không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi, mà còn giữ gìn mối quan hệ láng giềng bền lâu.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn !