1. Cơ sở pháp lý: Nguyên tắc phân chia tài sản chung và chế định "Lỗi"

Theo nguyên tắc chung được ghi nhận tại Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (LHNGĐ), tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được "chia đôi". Tuy nhiên, sự phân chia này không mang tính cào bằng cơ học mà chịu sự chi phối bởi 04 nhóm yếu tố được quy định tại Khoản 2 Điều 59, bao gồm: Hoàn cảnh gia đình; Công sức đóng góp; Bảo vệ lợi ích chính đáng trong kinh doanh; và đặc biệt là "Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng".

Cụ thể hóa chế định này, điểm d khoản 4 Điều 7 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP đã giải thích rõ: "Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng" là lỗi của vợ hoặc chồng vi phạm quyền, nghĩa vụ về nhân thân, tài sản dẫn đến tình trạng hôn nhân trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.

Hành vi ngoại tình (chung sống như vợ chồng với người khác) là sự vi phạm nghiêm trọng nhất nghĩa vụ chung thủy (khoản 1 Điều 19 LHNGĐ). Do đó, hành vi này hoàn toàn cấu thành "yếu tố lỗi" theo luật định.

2. Góc nhìn từ thực tiễn xét xử: Sự xê dịch tỷ lệ phân chia tài sản

Khảo sát hệ thống bản án dân sự sơ thẩm và phúc thẩm liên quan đến tranh chấp hôn nhân và gia đình, Hội đồng xét xử (HĐXX) áp dụng yếu tố "lỗi" như một chế tài dân sự gián tiếp để bù đắp thiệt hại về tinh thần và vật chất cho bên bị vi phạm, cụ thể:

• Không có cơ sở tước đoạt toàn bộ tài sản: Pháp luật dân sự tôn trọng nguyên tắc bảo vệ quyền sở hữu. Hành vi ngoại tình không làm mất đi quyền tài sản (chuyển tỷ lệ phân chia về mức 100/0) đối với những tài sản do chính đương sự đó có công sức đóng góp, tạo lập trong thời kỳ hôn nhân.
• Điều chỉnh tỷ lệ phân chia (Sự xê dịch khỏi mốc 50/50): Khi một bên chứng minh được bên kia có hành vi ngoại tình và đây là nguyên nhân trực tiếp làm phá vỡ quan hệ hôn nhân, HĐXX sẽ vận dụng yếu tố lỗi để quyết định tỷ lệ phân chia có lợi hơn cho bên không có lỗi. Thực tiễn xét xử cho thấy, tỷ lệ phân chia thường được HĐXX quyết định ở mức 60/40, thậm chí 70/30 (tính trên tổng giá trị khối tài sản chung) nghiêng về phía bên không vi phạm.
• Lỗi phải là nguyên nhân hệ trọng (Trực tiếp): HĐXX chỉ áp dụng yếu tố lỗi để chia tỷ lệ chênh lệch khi hành vi ngoại tình là nguyên nhân chính yếu, trực tiếp làm cho mâu thuẫn vợ chồng lâm vào tình trạng trầm trọng. Nếu cả hai bên đều có lỗi vi phạm nghĩa vụ nhân thân (lỗi hỗn hợp), HĐXX có thể sẽ triệt tiêu yếu tố lỗi này khi định đoạt tỷ lệ tài sản.

3. Nghĩa vụ chứng minh và yêu cầu về tính hợp pháp của nguồn chứng cứ

Trong Tố tụng dân sự, đương sự viện dẫn yếu tố lỗi của đối tụng phải gánh chịu nghĩa vụ chứng minh (Burden of proof). Tòa án sẽ bác bỏ yêu cầu chia tài sản theo tỷ lệ có lợi nếu đương sự chỉ cung cấp lời khai mà không xuất trình được hệ thống chứng cứ vật chất hợp pháp.

Để được HĐXX công nhận yếu tố ngoại tình, đương sự cần giao nộp các nguồn chứng cứ có giá trị pháp lý cao như:

• Vi bằng: Do Thừa phát lại lập, ghi nhận lại các tin nhắn, hình ảnh, hoặc sự kiện bắt quả tang hành vi ngoại tình (phải tuân thủ nguyên tắc không xâm phạm chỗ ở và quyền riêng tư bất hợp pháp).
• Văn bản tự khai/Cam kết: Bản tường trình, giấy cam đoan của bên vi phạm có chữ ký xác nhận về việc có quan hệ ngoài luồng.
• Quyết định xử phạt hành chính: Quyết định của cơ quan Công an xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi "đang có vợ, có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác" theo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tư pháp.

Tóm lại, dưới lăng kính pháp lý, hành vi ngoại tình không tước bỏ hoàn toàn quyền tài sản của đương sự đối với khối tài sản chung, nhưng nó là căn cứ pháp lý sắc bén để Tòa án thực thi quyền định đoạt, làm dịch chuyển đáng kể tỷ lệ phân chia tài sản gây bất lợi cho chủ thể vi phạm chế độ hôn nhân.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!