Dưới góc độ tố tụng và thực tiễn xét xử, Tòa án sẽ căn cứ vào các nhóm tiêu chí trọng yếu sau đây để định đoạt chủ thể có quyền trực tiếp nuôi dưỡng:

1. Yếu tố định lượng mang tính mệnh lệnh pháp luật (Căn cứ theo độ tuổi)

Trước khi tiến hành đánh giá các điều kiện vật chất và tinh thần của các đương sự, HĐXX buộc phải tuân thủ các quy phạm mệnh lệnh liên quan đến độ tuổi của người dưới 18 tuổi:

• Trẻ dưới 36 tháng tuổi (Quyền ưu tiên thuộc về người mẹ): Theo khoản 3 Điều 81 LHNGĐ, đây là một dạng "suy định pháp lý", con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Người cha chỉ có thể phản bác và giành quyền nuôi dưỡng nếu chứng minh được người mẹ hoàn toàn không đủ điều kiện (ví dụ: mắc bệnh tâm thần, mất năng lực hành vi dân sự, đang chấp hành hình phạt tù, hoặc tự nguyện thỏa thuận giao quyền nuôi con cho cha).
• Trẻ từ đủ 07 tuổi trở lên (Nghĩa vụ xem xét nguyện vọng): Theo khoản 2 Điều 81 LHNGĐ, Thẩm phán có nghĩa vụ tố tụng phải lấy lời khai của trẻ để xem xét nguyện vọng của con muốn sống với ai. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, ý chí của trẻ là nguồn chứng cứ mang tính chất tham khảo trọng yếu, không phải là yếu tố quyết định tuyệt đối nếu sự lựa chọn đó đi ngược lại với "lợi ích tốt nhất" của trẻ.

2. Năng lực tài chính và điều kiện bảo đảm vật chất

Nghĩa vụ chứng minh điều kiện vật chất thuộc về đương sự. Tòa án sẽ đánh giá năng lực bảo đảm sự phát triển thể chất của trẻ thông qua các tiêu chí:

• Nguồn thu nhập hợp pháp và tính ổn định: Đương sự phải xuất trình hệ thống chứng cứ vật chất chứng minh thu nhập (Hợp đồng lao động, sao kê tài khoản nhận lương, chứng từ nộp thuế thu nhập cá nhân, giấy phép kinh doanh, báo cáo tài chính doanh nghiệp nếu là chủ doanh nghiệp).
• Quyền lưu trú hợp pháp: HĐXX xem xét tính ổn định về mặt không gian sống sinh hoạt. Đương sự sở hữu quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hợp pháp, hoặc ít nhất có hợp đồng thuê nhà dài hạn, môi trường cư trú an toàn, không nằm trong khu vực có tệ nạn xã hội sẽ chiếm ưu thế lớn trong quá trình tranh tụng.

3. Điều kiện bảo đảm phát triển tinh thần và nhân thân đương sự

Đây là yếu tố mang tính định tính nhưng lại thường đóng vai trò mang tính bước ngoặt (tiên quyết) khi các đương sự có sự cân bằng về năng lực tài chính. Tòa án sẽ đánh giá dựa trên:

• Quỹ thời gian trực tiếp chăm sóc, giáo dục: Tòa án không ưu tiên chủ thể có thu nhập cực cao nhưng tính chất công việc thường xuyên phải công tác xa nhà, thời gian làm việc đặc thù không thể trực tiếp giám hộ, chăm sóc con cái (phải giao phó cho người giúp việc hoặc bên thứ ba).
• Yếu tố lỗi trong việc vi phạm nghĩa vụ hôn nhân: Mặc dù pháp luật không quy định trực tiếp hành vi ngoại tình sẽ làm mất quyền nuôi con, nhưng trong thực tiễn xét xử, nếu một bên cung cấp được chứng cứ (vi bằng, hình ảnh, văn bản) chứng minh bên kia vi phạm nghiêm trọng chế độ hôn nhân một vợ một chồng, hoặc có hành vi bạo lực gia đình, bạo hành tinh thần, HĐXX sẽ đánh giá chủ thể đó có nhân thân, đạo đức và lối sống không phù hợp để giáo dục, hình thành nhân cách cho trẻ.
• Lịch sử nhân thân: Sự tồn tại của các tiền án, tiền sự, đặc biệt là các tội danh liên quan đến xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tệ nạn xã hội (cờ bạc, ma túy) là điểm trừ pháp lý chí mạng, tước bỏ cơ hội giành quyền trực tiếp nuôi dưỡng của đương sự.

KẾT LUẬN: Trong tố tụng dân sự, nguyên tắc "Ai có yêu cầu, người đó có nghĩa vụ chứng minh" là bất di bất dịch. Để giành được phán quyết có lợi, đương sự không thể chỉ dựa vào lời khai (chứng cứ bằng lời nói) mà phải xây dựng một bộ hồ sơ chứng cứ vật chất toàn diện, logic, chứng minh sự áp đảo về cả năng lực tài chính lẫn phẩm chất đạo đức, đồng thời chỉ ra những khiếm khuyết pháp lý từ phía đối tụng.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!