1. Đơn phương ly hôn với người mất năng lực hành vi dân sự
   1. Thế nào là người mất năng lực hành vi dân sự

Theo Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Kết luận:

Một người được xác định là người mất năng lực hành vi dân sự khi thỏa mãn đầy đủ các yếu tố sau:

• Người đó bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi;
• Có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan;
• Tòa án đã ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.
  2. Có được đơn phương ly hôn với người mất năng lực hành vi dân sự không?

Khoản 2 và khoản 3 Điều 24 Luật Hôn nhân gia đình 2014 có quy định về căn cứ xác lập đại diện giữa vợ và chồng như sau:

Vợ, chồng đại diện cho nhau khi một bên mất năng lực hành vi dân sự mà bên kia có đủ điều kiện làm người giám hộ hoặc khi một bên bị hạn chế năng lực hành vi dân sự mà bên kia được Tòa án chỉ định làm người đại diện theo pháp luật cho người đó, trừ trường hợp theo quy định của pháp luật thì người đó phải tự mình thực hiện quyền, nghĩa vụ có liên quan;

Trong trường hợp một bên vợ, chồng mất năng lực hành vi dân sự mà bên kia có yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn thì căn cứ vào quy định về giám hộ trong Bộ luật dân sự, Tòa án chỉ định người khác đại diện cho người bị mất năng lực hành vi dân sự để giải quyết việc ly hôn.

Khoản 1 Điều 88 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định: Khi tiến hành tố tụng dân sự, nếu có đương sự là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi mà không có người đại diện hoặc người đại diện theo pháp luật của họ thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 87 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thì Tòa án phải chỉ định người đại diện để tham gia tố tụng.

Thông thường, trong nhiều quan hệ dân sự, vợ hoặc chồng có thể đại diện cho nhau khi một bên mất năng lực hành vi dân sự. Tuy nhiên trong vụ án ly hôn, pháp luật không cho phép vợ hoặc chồng đại diện cho nhau nếu một bên còn lại bị mất năng lực hành vi dân sự. Lý do là việc đại diện này có thể dẫn đến xung đột lợi ích, từ đó ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cả hai bên, không đảm bảo tính vô tư khách quan. Do đó, khi có yêu cầu ly hôn, Tòa án sẽ chỉ định một người giám hộ hợp pháp để đại diện cho người mất năng lực hành vi dân sự trong quá trình tố tụng.

Như vây:

• ĐƯỢC quyền đơn phương ly hôn với người mất năng lực hành vi dân sự;
• Tuy nhiên, nếu chưa có quyết định của Tòa án tuyên bố người kia mất năng lực hành vi dân sự thì phải thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự đối với bị đơn trước;
• Sau đó nộp đơn xin ly hôn tại Tòa án có thẩm quyền để được xem xét và giải quyết theo đúng quy định của pháp luật.
  3. Có cần sự đồng ý của người mất năng lực hành vi dân sự không?

Người bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự không có khả năng tự đưa ra ý chí độc lập về việc ly hôn.

Vì vậy, sự đồng ý của họ không phải là điều kiện bắt buộc trong hồ sơ ly hôn.

Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của người mất năng lực thì cần phải có người giám hộ hợp pháp đại diện cho họ trong quá trình tố tụng.

Kết luận: Không cần sự đồng ý của người mất năng lực hành vi dân sự trong trường hợp này, người giám hộ hợp pháp sẽ đại diện cho họ trong quá trình tố tụng tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền

2. Căn cứ yêu cầu đươn phương ly hôn với người mất năng lực hành vi dân sự
   1. Căn cứ để tòa thụ lý giải quyết vụ án

• Bị đơn đã có bản án chính thức của Tòa án tuyên bố người đó bị mất năng lực hành vi dân sự. Bên yêu cầu ly hôn phải cung cấp quyết định này cho Tòa án;
• Chính căn bệnh gây ra tình trạng mất năng lực hành vi dân sự đó đã dẫn đến hành vi bạo lực gia đình (bao gồm cả bạo lực thể chất, tinh thần), gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe và tinh thần của đối phương;
• Người mất năng lực hành vi dân sự không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ vợ chồng (chăm sóc, chung sống, duy trì đời sống hôn nhân…);
• Cuộc sống gia đình không còn sự gắn bó, quan hệ vợ chồng chỉ còn tồn tại về mặt pháp lý, hạnh phúc hôn nhân không thể đạt được.
  2. Trường hợp Tòa án tư chối thụ lý giải quyết

• Không có bản án chính thức của Tòa án tuyên bố người đó bị mất năng lực hành vi dân sự;
• Bị đơn vẫn có khả năng thực hiện nghĩa vụ hôn nhân;
• Mối quan hệ hôn nhân không rơi vào tình trạng trầm trọng, mục đích hôn nhân vẫn có thể đạt được.

3. Người giám hộ có quyền yêu cầu ly hôn cho người mất năng lực hành vi dân sự không?

Khoản 2 Điều 51 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định: Cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.

Theo đó, người giám hộ có quyền yêu cầu ly hôn cho người mất năng lực hành vi dân sự khi thỏa mãn đầy đủ các điều kiện sau:

Một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình;

Là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra;

Bạo lực gia đình là nguyên nhân trực tiếp làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.

Lưu ý về phạm vi quyền của người giám hộ:

Người giám hộ chỉ được yêu cầu ly hôn trong phạm vi bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được giám hộ;

Không có quyền yêu cầu ly hôn chỉ vì lý do mâu thuẫn chung chung hoặc vì lợi ích của người giám hộ.

Kết luận: Người giám hộ có quyền yêu cầu ly hôn cho người bị mất năng lực hành vi dân sự khi thỏa mãn các điều luật luật định.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!