1. Vấn đề thực tiễn: Khi quyền lợi bị xâm phạm

Hãy xét một tình huống rất phổ biến trong thực tế:

Ông A và bà B qua đời đột ngột, để lại một quyền sử dụng đất và căn nhà gắn liền trên đất tại Hà Nội nhưng không lập di chúc. Họ có 3 người con: người anh cả sống chung và trực tiếp phụng dưỡng cha mẹ, người con thứ hai đã định cư nước ngoài, và một người con riêng của ông A mới xuất hiện yêu cầu được chia phần.

Lúc này, mâu thuẫn bùng nổ:

- Người anh cả cho rằng mình có công chăm sóc cha mẹ và bảo quản, tôn tạo căn nhà suốt nhiều năm nên phải được hưởng phần lớn nhất, hoặc thậm chí là toàn bộ căn nhà.

- Người con thứ hai đòi chia đều tài sản thành 3 phần bằng nhau.

- Người con riêng bị gia đình hắt hủi, không công nhận quyền thừa kế.

Các bên không ai chịu nhượng bộ. Hậu quả nhãn tiền là căn nhà rơi vào trạng thái "đóng băng" pháp lý – không thể làm thủ tục khai nhận di sản, không thể sang tên đổi chủ, thế chấp hay mua bán.

2. Căn cứ pháp lý: Bộ luật Dân sự quy định như thế nào?

Khi không có di chúc, toàn bộ di sản sẽ được phân chia theo pháp luật. Dưới lăng kính của Bộ luật Dân sự 2015, "đơn thuốc" cho tình huống trên được quy định vô cùng rõ ràng:

- Chia đều cho những người cùng hàng thừa kế (Điều 650 & 651): Theo pháp luật, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Pháp luật không phân biệt con trai hay con gái, con trưởng hay con út, con trong giá thú hay con ngoài giá thú. Chỉ cần chứng minh được quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng hợp pháp, người con riêng hoàn toàn có quyền hưởng một phần di sản bằng với các anh chị em khác.

- Giải quyết công sức đóng góp: Pháp luật luôn có sự công bằng. Đối với người anh cả trực tiếp quản lý, tôn tạo di sản và chăm sóc cha mẹ, Tòa án sẽ xem xét trích một phần tài sản để thanh toán chi phí bảo quản, tôn tạo (công sức đóng góp) trước khi lấy phần di sản còn lại chia đều cho các đồng thừa kế.

- Thời hiệu khởi kiện (Điều 623): Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.

3. Hậu quả pháp lý: Rủi ro khi tự giải quyết

Việc các thành viên trong gia đình tự tranh cãi, bưng bít thông tin hoặc cố tình cản trở quyền thừa kế của người khác sẽ dẫn đến những rủi ro pháp lý nghiêm trọng:

- Tài sản "chết", mất giá trị thương mại: Bất kỳ một giao dịch mua bán, tặng cho nào đối với tài sản chung chưa chia mà không có sự đồng ý bằng văn bản của tất cả các đồng thừa kế đều bị Tòa án tuyên vô hiệu.

- Rủi ro mất trắng do hết thời hiệu: Nhiều người có tâm lý "nhà của ông bà thì cứ để đó ở". Tuy nhiên, nếu hết thời hiệu 30 năm mà không có văn bản thỏa thuận chung, tài sản có thể chuyển thành tài sản thuộc quyền sở hữu của người đang quản lý, hoặc thuộc về Nhà nước trong một số trường hợp, khiến các đồng thừa kế khác mất trắng quyền lợi.

- Kiện tụng kéo dài, tốn kém án phí: Khi đưa nhau ra Tòa án, chi phí thẩm định giá, đo đạc, và đặc biệt là án phí dân sự (được tính theo tỷ lệ phần trăm % giá trị tài sản tranh chấp) là một con số khổng lồ. Quan trọng hơn, tình cảm gia đình sẽ bị phá vỡ hoàn toàn.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!