1. Những trường hợp truất quyền thừa kế dễ phát sinh tranh chấp
   1. Truất quyền nhưng không nêu rõ lý do

Pháp luật dân sự cho phép người lập di chúc có quyền truất quyền hưởng di sản của người thừa kế theo pháp luật. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, di chúc chỉ ghi nhận việc “không cho hưởng di sản” mà không nêu rõ lý do hoặc căn cứ cụ thể dẫn đến nghi ngờ về tính khách quan và hợp pháp của quyết định này. Khi tranh chấp phát sinh, người bị truất quyền thường cho rằng nội dung di chúc không phản ánh đúng ý chí thực sự của người lập hoặc bị tác động bởi người khác. Việc không giải thích rõ nguyên nhân truất quyền tuy không làm di chúc đương nhiên vô hiệu nhưng lại tạo khoảng trống cho các tranh luận pháp lý khiến quá trình giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp.

1. 2. Tranh chấp về năng lực hành vi của người lập di chúc

Một trong những căn cứ phổ biến để yêu cầu hủy di chúc là nghi ngờ người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập. Điều này đặc biệt dễ xảy ra khi việc truất quyền thừa kế ảnh hưởng đến quyền lợi của người thân trực hệ như con cái hoặc cha mẹ. Người bị truất quyền có thể cho rằng người lập di chúc đang trong tình trạng bệnh tật, suy giảm nhận thức hoặc bị tác động tâm lý. Khi đó, Tòa án sẽ phải xem xét hồ sơ y tế, lời khai của người làm chứng và hoàn cảnh lập di chúc… để đánh giá tính hợp pháp. Đây là dạng tranh chấp thường kéo dài vì liên quan đến yếu tố chứng minh phức tạp.

1. 3. Tranh chấp liên quan đến người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Ngay cả khi di chúc có nội dung truất quyền rõ ràng, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số người thừa kế nhất định như con chưa thành niên, cha mẹ già yếu hoặc người không có khả năng lao động (Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015). Những người này có thể được hưởng phần di sản bắt buộc theo quy định của Bộ luật Dân sự, trừ khi họ thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản theo luật. Trong thực tiễn, tranh chấp thường xảy ra khi người lập di chúc truất quyền hoàn toàn nhưng các đối tượng này yêu cầu được hưởng phần di sản tối thiểu theo quy định pháp luật dẫn đến việc phải xác định lại giá trị di sản và tỷ lệ phân chia.

1. 4. Nghi ngờ di chúc bị ép buộc, giả mạo hoặc bị sửa đổi trái phép

Các tranh chấp về truất quyền thừa kế thường đi kèm với nghi ngờ rằng di chúc bị lập dưới sự ép buộc, lừa dối hoặc giả mạo chữ ký. Điều này xảy ra nhiều trong các gia đình có mâu thuẫn nội bộ hoặc khi một người thừa kế có điều kiện tiếp cận và chăm sóc người lập di chúc trong thời gian cuối đời. Khi xuất hiện nghi vấn, Tòa án có thể yêu cầu giám định chữ viết, chữ ký hoặc xem xét quy trình lập di chúc tại tổ chức công chứng để xác định tính hợp pháp. Nếu chứng minh được hành vi gian dối hoặc cưỡng ép, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu, kéo theo việc phân chia di sản theo pháp luật.

2. Giải quyết tranh chấp di sản khi có người bị truất quyền thừa kế
   1. Thương lượng và hòa giải giữa các bên

Trước khi tiến hành khởi kiện, các bên nên ưu tiên thương lượng hoặc hòa giải nhằm giải quyết tranh chấp trên cơ sở tự nguyện. Đây là bước quan trọng giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế căng thẳng trong quan hệ gia đình. Trong nhiều trường hợp, việc giải thích rõ căn cứ pháp lý của việc truất quyền hoặc phân tích quyền hưởng di sản bắt buộc có thể giúp các bên đạt được thỏa thuận hợp lý.

Việc hòa giải có thể được thực hiện thông qua luật sư, người trung gian hoặc tại cơ sở hòa giải ở địa phương. Nếu đạt được thỏa thuận, các bên nên lập văn bản rõ ràng để tránh tranh chấp phát sinh sau này.

1. 2. Thủ tục khởi kiện tại Tòa án

Nếu thương lượng không thành, người bị truất quyền thừa kế hoặc các bên liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp thừa kế. Nội dung khởi kiện thường bao gồm yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu toàn bộ hoặc một phần, xác định quyền hưởng di sản bắt buộc hoặc yêu cầu chia di sản theo pháp luật.

Khi nộp đơn khởi kiện, người khởi kiện cần chuẩn bị đơn khởi kiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (Điều 198) kèm theo tài liệu chứng minh quyền lợi bị xâm phạm. Sau khi thụ lý, Tòa án sẽ tiến hành các bước tố tụng như xác minh chứng cứ, lấy lời khai và tổ chức hòa giải theo quy định.

Đặc biệt, trong tranh chấp liên quan đến truất quyền thừa kế thì các chứng cứ đóng vai trò quyết định đến kết quả giải quyết vụ án. Người khởi kiện cần chuẩn bị các tài liệu như: bản sao di chúc, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản, tài liệu về tình trạng sức khỏe hoặc năng lực hành vi của người lập di chúc (nếu có tranh chấp về năng lực hành vi) cùng các chứng cứ khác liên quan đến quá trình lập di chúc.

Ngoài ra, việc thu thập lời khai của người làm chứng hoặc hồ sơ công chứng cũng có thể giúp làm rõ tính hợp pháp của di chúc. Chuẩn bị đầy đủ chứng cứ ngay từ đầu sẽ giúp quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra thuận lợi và tăng khả năng bảo vệ quyền lợi trước Tòa án.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!