1. Thực trạng tranh chấp hợp đồng dân sự trong môi trường số

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội, giao dịch dân sự trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến. Việc mua bán hàng hóa, đặt cọc giữ chỗ, ký kết hợp đồng thông qua tin nhắn, email, ứng dụng chat đã trở thành thói quen của nhiều cá nhân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, chính sự “thuận tiện” này lại tiềm ẩn không ít rủi ro pháp lý.

Thực tế cho thấy, nhiều tranh chấp phát sinh từ việc bên bán không giao hàng đúng cam kết, bên mua đơn phương hủy giao dịch, hoặc tranh chấp liên quan đến tiền đặt cọc nhưng không có hợp đồng bằng văn bản rõ ràng. Đáng chú ý, không ít trường hợp các bên chỉ thỏa thuận bằng lời nói hoặc tin nhắn rời rạc, thiếu nội dung cụ thể về quyền, nghĩa vụ và chế tài khi vi phạm, dẫn đến khó khăn khi yêu cầu giải quyết tranh chấp.

Các tranh chấp hợp đồng dân sự trong giao dịch trực tuyến hiện nay không chỉ gia tăng về số lượng mà còn phức tạp hơn về cách thu thập chứng cứ, xác định ý chí của các bên và giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử.

2. Phân tích pháp lý từ góc độ pháp luật dân sự

Theo quy định tại Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Pháp luật không bắt buộc mọi hợp đồng đều phải lập thành văn bản, trừ trường hợp luật có quy định khác. Do đó, hợp đồng được giao kết thông qua phương tiện điện tử vẫn có giá trị pháp lý nếu đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015.

Bên cạnh đó, Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 thừa nhận hình thức giao dịch dân sự bằng phương tiện điện tử, trong đó dữ liệu điện tử như tin nhắn, email, nội dung trao đổi trên nền tảng số có thể được coi là chứng cứ nếu phản ánh đúng ý chí của các bên. Tuy nhiên, trong thực tiễn giải quyết tranh chấp, việc chứng minh nội dung thỏa thuận, thời điểm giao kết và nghĩa vụ cụ thể của từng bên thường gặp nhiều khó khăn.

Đối với các tranh chấp liên quan đến đặt cọc, Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ hậu quả pháp lý khi một bên từ chối thực hiện hợp đồng. Tuy nhiên, nhiều bên lại nhầm lẫn giữa đặt cọc, trả trước và giữ chỗ, dẫn đến tranh chấp về việc có được hoàn lại tiền hay không khi giao dịch không thành. Việc không ghi nhận rõ mục đích của khoản tiền giao nhận là nguyên nhân phổ biến khiến quyền lợi của các bên không được bảo vệ đầy đủ.

Ngoài ra, trong môi trường giao dịch trực tuyến, hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng không đúng quy định còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015, nếu gây thiệt hại cho bên còn lại.

3. Khuyến nghị pháp lý để hạn chế tranh chấp

Từ thực tiễn nêu trên, để hạn chế rủi ro tranh chấp hợp đồng dân sự trong giao dịch trực tuyến, các cá nhân và doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến việc xác lập thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu. Nội dung giao dịch nên thể hiện đầy đủ các yếu tố cơ bản như đối tượng hợp đồng, giá cả, phương thức thanh toán, thời hạn thực hiện và trách nhiệm khi vi phạm.

Bên cạnh đó, cần chủ động lưu giữ dữ liệu điện tử liên quan đến giao dịch như tin nhắn, email, hóa đơn chuyển khoản để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp. Đối với các giao dịch có giá trị lớn, việc lập hợp đồng bằng văn bản hoặc có xác nhận điện tử là biện pháp cần thiết nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Trong bối cảnh tranh chấp dân sự ngày càng gia tăng và đa dạng về hình thức, việc tham vấn ý kiến luật sư trước hoặc trong quá trình giao kết hợp đồng sẽ giúp các bên nhận diện sớm nguy cơ pháp lý, từ đó có phương án phòng ngừa và xử lý phù hợp, đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự trong môi trường số.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua Tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!