1. Phát hiện và thông báo hành vi bạo lực gia đình

Khi phát hiện hành vi bạo lực gia đình, cá nhân có trách nhiệm kịp thời thông tin cho cơ quan công an nơi gần nhất, Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc người đứng đầu cộng đồng dân cư tại nơi xảy ra vụ việc để được can thiệp, xử lý, trừ một số trường hợp đặc thù theo quy định.

Đối với nhân viên y tế, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, có trách nhiệm bảo mật thông tin liên quan đến nạn nhân bạo lực gia đình. Tuy nhiên, nếu phát hiện hành vi bạo lực có dấu hiệu tội phạm thì phải báo cáo ngay cho người đứng đầu cơ sở khám chữa bệnh để thông báo cho cơ quan công an có thẩm quyền.

Tương tự, nhân viên tư vấn phòng, chống bạo lực gia đình cũng phải giữ bí mật thông tin của nạn nhân trong quá trình tư vấn. Trường hợp nhận thấy hành vi bạo lực có dấu hiệu phạm tội thì phải báo cho người đứng đầu cơ sở tư vấn để kịp thời chuyển thông tin đến cơ quan công an.

Cơ quan công an, Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc người đứng đầu cộng đồng dân cư khi trực tiếp phát hiện hoặc tiếp nhận tin báo về bạo lực gia đình có trách nhiệm xử lý kịp thời hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết; đồng thời bảo đảm giữ bí mật thông tin cá nhân của người phát hiện, báo tin và áp dụng biện pháp bảo vệ khi cần thiết.

2. Các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ nạn nhân bạo lực gia đình

Để bảo đảm an toàn cho nạn nhân và hạn chế hậu quả của hành vi bạo lực, pháp luật quy định một số biện pháp ngăn chặn, bảo vệ được áp dụng ngay khi cần thiết. Các biện pháp này bao gồm yêu cầu chấm dứt ngay hành vi bạo lực gia đình; tổ chức cấp cứu, chăm sóc y tế cho nạn nhân; áp dụng các biện pháp ngăn chặn theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hoặc tố tụng hình sự đối với người có hành vi bạo lực.

Một biện pháp quan trọng khác là cấm người có hành vi bạo lực tiếp xúc với nạn nhân, bao gồm việc không được đến gần, không được sử dụng điện thoại hoặc các phương tiện thông tin khác để tiếp tục thực hiện hành vi bạo lực.

3. Áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc theo quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra bạo lực gia đình có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc trong thời hạn tối đa 03 ngày, khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Cụ thể, phải có yêu cầu bằng văn bản của nạn nhân, người giám hộ, người đại diện hợp pháp hoặc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; trong trường hợp cơ quan, tổ chức yêu cầu thì phải được sự đồng ý của nạn nhân. Đồng thời, hành vi bạo lực phải gây tổn hại hoặc đe dọa gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của nạn nhân, và các bên có nơi ở khác nhau trong thời gian áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc.

Trong thời hạn chậm nhất là 12 giờ kể từ khi nhận được đơn yêu cầu, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã phải xem xét và ra quyết định. Trường hợp không chấp nhận yêu cầu thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Quyết định cấm tiếp xúc có hiệu lực ngay sau khi được ký ban hành và được gửi đến người có hành vi bạo lực, nạn nhân, cũng như người đứng đầu cộng đồng dân cư nơi nạn nhân cư trú. Biện pháp này có thể được hủy bỏ khi có yêu cầu của nạn nhân hoặc khi xét thấy không còn cần thiết.

Trong những trường hợp đặc biệt như tang lễ, cưới hỏi hoặc sự kiện gia đình khác buộc các bên phải tiếp xúc, người có hành vi bạo lực phải báo cáo với người đứng đầu cộng đồng dân cư để được theo dõi, giám sát.

Người vi phạm quyết định cấm tiếp xúc có thể bị xử lý bằng các biện pháp hành chính theo quy định của pháp luật.

4. Cấm tiếp xúc theo quyết định của Tòa án

Trong quá trình thụ lý hoặc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến bạo lực gia đình, Tòa án có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc với thời hạn không quá 04 tháng nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Quyết định cấm tiếp xúc của Tòa án có hiệu lực ngay sau khi ban hành và được gửi đến các chủ thể liên quan, bao gồm người có hành vi bạo lực, nạn nhân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, người đứng đầu cộng đồng dân cư nơi nạn nhân cư trú và Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp.

Việc thay đổi hoặc hủy bỏ quyết định cấm tiếp xúc được thực hiện khi có yêu cầu của nạn nhân hoặc khi Tòa án xét thấy biện pháp này không còn cần thiết. Trình tự, thủ tục áp dụng được thực hiện tương tự như đối với các biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

5. Giám sát việc thực hiện quyết định cấm tiếp xúc

Sau khi nhận được quyết định cấm tiếp xúc, người đứng đầu cộng đồng dân cư có trách nhiệm phối hợp với các tổ chức liên quan phân công người giám sát việc thực hiện quyết định này.

Người được giao nhiệm vụ giám sát có trách nhiệm theo dõi việc chấp hành quyết định cấm tiếp xúc; kịp thời nhắc nhở, yêu cầu người có hành vi bạo lực tuân thủ nghiêm chỉnh quyết định. Trường hợp người vi phạm vẫn cố tình tiếp xúc với nạn nhân thì phải báo cáo để có biện pháp xử lý phù hợp.

Trong các trường hợp đặc biệt được phép tiếp xúc theo quy định, các thành viên gia đình có trách nhiệm giám sát nhằm bảo đảm không tái diễn hành vi bạo lực.

6. Các biện pháp hỗ trợ khác đối với nạn nhân bạo lực gia đình

Ngoài các biện pháp bảo vệ trực tiếp, pháp luật còn quy định nhiều hình thức hỗ trợ nhằm giúp nạn nhân ổn định cuộc sống.

Nạn nhân bạo lực gia đình được khám, điều trị tại các cơ sở y tế và được xác nhận việc khám chữa bệnh khi có yêu cầu. Chi phí khám chữa bệnh được Quỹ bảo hiểm y tế chi trả đối với người tham gia bảo hiểm y tế. Nhân viên y tế có trách nhiệm bảo mật thông tin nạn nhân, đồng thời thực hiện nghĩa vụ báo cáo khi phát hiện dấu hiệu tội phạm.

Bên cạnh đó, nạn nhân còn được tư vấn về sức khỏe, tâm lý, pháp luật và kỹ năng ứng xử trong gia đình nhằm tháo gỡ tình trạng bạo lực. Hoạt động tư vấn được thực hiện bởi các cơ sở y tế, cơ sở bảo trợ xã hội, cơ sở hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình và các tổ chức, cá nhân có chức năng theo quy định của pháp luật.

Trong trường hợp cần thiết, Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội tại địa phương tổ chức hỗ trợ khẩn cấp các nhu cầu thiết yếu nhằm giúp nạn nhân vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu.