Các yếu tố cấu thành tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi theo Bộ luật Hình sự 2015

[1] Về khách thể

Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi xâm phạm trực tiếp đến quyền được bảo vệ về danh dự, nhân phẩm, đặc biệt là quyền được phát triển lành mạnh, bình thường về mặt tình dục của người chưa đủ 16 tuổi. Để cấu thành tội phạm này, hành vi phạm tội phải có sự tác động trực tiếp đến cơ thể của người dưới 16 tuổi. Trường hợp người thực hiện hành vi dâm ô đối với người từ đủ 16 tuổi trở lên thì không thuộc phạm vi điều chỉnh của tội danh này và không bị coi là tội phạm theo quy định tương ứng.

[2] Về mặt khách quan

Khoản 1 Điều 146 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: “Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác”.

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung dấu hiệu “không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác” nhằm làm rõ hành vi khách quan của tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, đồng thời tạo cơ sở phân biệt tội danh này với các tội phạm xâm hại tình dục khác được quy định trong cùng Bộ luật. Xét về bản chất, dấu hiệu này không trực tiếp mô tả hành vi phạm tội mà chủ yếu được sử dụng như một tiêu chí pháp lý để phân định ranh giới giữa hành vi dâm ô với những hành vi mang tính liền kề hoặc tiền đề cho hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trong các tội phạm tương ứng.

 Theo các văn bản hướng dẫn hiện nay thì hành vi dâm ô là một dạng hành vi xâm hại tình dục đối với trẻ em. Đây là các hành vi sử dụng trẻ em như một công cụ nhằm thỏa mãn hoặc khêu gợi nhu cầu tình dục của chính bản thân người phạm tội hoặc khêu gợi bản năng tình dục của người khác nhưng không phải là hành vi “giao cấu”. Các hành vi này chỉ dừng lại ở việc tác động ở bên ngoài cơ thể của nạn nhân mà không có sự giao cấu hoặc không có mục đích giao cấu với nạn nhân.

Hiện nay tồn tại nhiều quan điểm khoa học khác nhau về việc phân biệt hành vi “quan hệ tình dục khác” và hành vi “dâm ô”. Tuy nhiên, các quan điểm này chỉ mang tính chất học thuật, không phải là văn bản hướng dẫn chính thức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, nên chỉ có giá trị tham khảo và không có giá trị áp dụng bắt buộc trong thực tiễn. Chính vì vậy, ngay cả các tác giả nghiên cứu về nhóm tội phạm xâm hại tình dục cũng đều kiến nghị cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật nhằm thống nhất nhận thức và bảo đảm sự đồng bộ trong hoạt động xét xử đối với nhóm tội phạm này.

Theo Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao Hướng dẫn áp dụng một số quy định tại các điều 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147 của Bộ luật Hình sự và việc xét xử vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi thì hành vi dâm ô là hành vi của những người cùng giới tính hoặc khác giới tính tiếp xúc về thể chất trực tiếp hoặc gián tiếp qua lớp quần áo vào bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác trên cơ thể của người dưới 16 tuổi có tính chất tình dục nhưng không nhằm quan hệ tình dục. Hành vi này có thể bao gồm một số dạng sau:

-  Dùng bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm tiếp xúc (ví dụ: đụng chạm, cọ xát, chà xát...) với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác của người dưới 16 tuổi;

-  Dùng bộ phận khác trên cơ thể (ví dụ: tay, chân, miệng, lưỡi...) tiếp xúc (ví dụ: vuốt ve, sờ, bóp, cấu véo, hôn, liếm...) với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm của người dưới 16 tuổi;

-  Dùng dụng cụ tình dục tiếp xúc (ví dụ: đụng chạm, cọ xát, chà xát...) với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm của người dưới 16 tuổi;

-  Dụ dỗ, ép buộc người dưới 16 tuổi dùng bộ phận khác trên cơ thể của họ tiếp xúc (ví dụ: vuốt ve, sờ, bóp, cấu véo, hôn, liếm...) với bộ phận nhạy cảm của người phạm tội hoặc của người khác;

-  Các hành vi khác có tính chất tình dục nhưng không nhằm quan hệ tình dục (ví dụ: hôn vào miệng, cổ, tai, gáy... của người dưới 16 tuổi).”

Ngoài việc giải thích thế nào là hành vi dâm ô, Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP cũng quy định rõ về hành vi quan hệ tình dục khác từ đó làm cơ sở để phân biệt hành vi dâm ô và hành vi quan hệ tình dục khác. Theo đó hành vi quan hệ tình dục khác được hiểu là: “hành vi của những người cùng giới tính hay khác giới tính sử dụng bộ phận sinh dục nam, bộ phận khác trên cơ thể (ví dụ: ngón tay, ngón chân, lưỡi...), dụng cụ tình dục xâm nhập vào bộ phận sinh dục nữ, miệng, hậu môn của người khác với bất kỳ mức độ xâm nhập nào, bao gồm một trong các hành vi sau đây:

a) Đưa bộ phận sinh dục nam xâm nhập vào miệng, hậu môn của người khác;

b) Dùng bộ phận khác trên cơ thể (ví dụ: ngón tay, ngón chân, lưỡi...), dụng cụ tình dục xâm nhập vào bộ phận sinh dục nữ, hậu môn của người khác.”

Có thể thấy, theo Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP, “hành vi quan hệ tình dục khác” được hiểu là các hành vi có sự xâm nhập của bộ phận sinh dục nam vào miệng hoặc hậu môn của người khác, hoặc sử dụng bộ phận sinh dục, bộ phận khác trên cơ thể hay dụng cụ tình dục để xâm nhập vào bộ phận sinh dục nữ hoặc hậu môn. Trong khi đó, hành vi dâm ô chỉ dừng lại ở việc tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua quần áo với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm hoặc bộ phận khác trên cơ thể người dưới 16 tuổi mang tính chất tình dục, nhưng không nhằm mục đích xâm nhập. Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP cũng xác định hành vi dâm ô hiện nay chỉ giới hạn ở sự tiếp xúc về thể chất; còn hành vi buộc người dưới 16 tuổi chứng kiến các hành vi tình dục được xếp vào tội sử dụng trẻ em vào mục đích khiêu dâm theo Điều 147 Bộ luật Hình sự năm 2015, không còn được coi là dâm ô. Đồng thời, hậu quả không phải là dấu hiệu bắt buộc để định tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi mà chỉ được xem xét khi định khung hình phạt hoặc đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

[3] Về mặt chủ quan

Về mặt chủ quan, tội dâm ô với người dưới 16 tuổi được thực hiện với lỗi cố ý, theo đó người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 16 tuổi nhưng vẫn mong muốn hoặc để mặc cho hậu quả xảy ra. Đồng thời, hành vi này thể hiện ý chí muốn thỏa mãn nhu cầu tình dục của người phạm tội hoặc nhằm kích thích, khơi gợi nhu cầu tình dục của nạn nhân.

Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi được thực hiện với lỗi cố ý, theo đó người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là hành vi dâm ô, xâm hại đến người dưới 16 tuổi nhưng vẫn mong muốn hoặc chấp nhận thực hiện hành vi đó. Mục đích của hành vi dâm ô là nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục của người phạm tội hoặc kích thích, khơi gợi nhu cầu tình dục của người dưới 16 tuổi.

Trường hợp người thực hiện hành vi có mục đích khác, không nhằm thỏa mãn hay kích thích nhu cầu tình dục, thì có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi mà bị xử lý về tội danh khác tương ứng, chẳng hạn như tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự năm 2015.

[4] Về chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là chủ thể đặc biệt, theo đó người thực hiện hành vi phạm tội phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Những người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi thì không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này. Quy định này thể hiện chính sách hình sự nhân đạo của Nhà nước ta đối với người chưa thành niên, phù hợp với định hướng giáo dục, phòng ngừa hơn là trừng phạt.

“Điều 146. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi

1. Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Phạm tội có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Đối với 02 người trở lên;

d) Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh;

đ) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân từ 11% đến 45%;

e) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 12 năm:

a) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân 46% trở lên;

b) Làm nạn nhân tự sát.

4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”

Sau vài năm áp dụng, Bộ luật Hình sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn đối với nhóm tội xâm phạm tình dục trẻ em đã bước đầu phát huy hiệu quả, tuy nhiên trong thực tiễn vẫn còn một số vấn đề cần được nhận thức và áp dụng thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa loại tội phạm này.

Thứ nhất, về hướng dẫn xác định các trường hợp không phải là hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi. Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP đã liệt kê một số trường hợp tiếp xúc với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm của người dưới 16 tuổi nhưng không mang tính chất tình dục, như hoạt động chăm sóc, giáo dục, khám chữa bệnh. Tuy nhiên, việc giới hạn đối tượng trong các ví dụ này chủ yếu là người dưới 10 tuổi, người bệnh, người tàn tật có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất trong thực tiễn, chẳng hạn như trường hợp cha mẹ chăm sóc, vệ sinh cho con trên 10 tuổi. Do đó, cần nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện quy định theo hướng nhấn mạnh bản chất “tính chất tình dục” của hành vi, thay vì giới hạn độ tuổi hoặc đối tượng cụ thể.

Thứ hai, về tình tiết định khung và khung hình phạt của tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi. Mặc dù pháp luật đã có sự phân hóa trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm tình dục trẻ em, song khung hình phạt đối với một số tội như dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi, hay sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm còn tương đối nhẹ. Mức hình phạt này chưa thực sự đáp ứng yêu cầu răn đe và phòng ngừa tội phạm trong bối cảnh các hành vi xâm hại tình dục trẻ em đang diễn biến ngày càng phức tạp, do đó cần được nghiên cứu điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua Tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 - 0972.17.27.57 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!