1. Chửi người khác trên Facebook có bị xử lý không?

Không phải mọi bình luận mang tính khó chịu, tranh luận hay chỉ trích đều bị xử lý.

Pháp luật cần xem xét nội dung cụ thể, mức độ xúc phạm, hoàn cảnh đăng tải, đối tượng bị xúc phạm và hậu quả của hành vi.

Tuy nhiên, nếu người dùng lợi dụng mạng xã hội để cung cấp hoặc chia sẻ thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức hoặc danh dự, nhân phẩm của cá nhân thì có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về sử dụng dịch vụ mạng xã hội. Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP, quy định về nhóm hành vi này.

Do đó, việc bình luận bằng những lời lẽ thô tục, lăng mạ hoặc xúc phạm trực tiếp một người trên Facebook không nên được xem là “chuyện trên mạng” mà không có hậu quả pháp lý.

2. Bình luận xúc phạm trên Facebook có thể bị phạt tiền

Theo Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân thuộc trường hợp bị xử phạt. Mức phạt được quy định từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với tổ chức; đối với cá nhân, mức phạt tiền thông thường bằng một nửa mức phạt đối với tổ chức theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Đồng thời, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.

Như vậy, nếu một người sử dụng Facebook để đăng hoặc bình luận nội dung xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác và hành vi thuộc trường hợp quy định tại Điều 101, người đó có thể bị xử phạt hành chính và buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm.

Ví dụ

Anh A và anh B có mâu thuẫn cá nhân. A vào bài đăng của B và bình luận những lời lẽ mang tính lăng mạ, xúc phạm nghiêm trọng B, đồng thời nhiều lần nhắc lại những nội dung này để những người khác cùng nhìn thấy.

Trong trường hợp có căn cứ xác định hành vi vi phạm quy định về sử dụng mạng xã hội, A có thể bị xử lý hành chính và phải gỡ bỏ nội dung vi phạm.

3. Xúc phạm người khác trên Facebook có thể bị truy cứu hình sự

Trong trường hợp hành vi có tính chất nghiêm trọng, người xúc phạm người khác có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự.

Khoản 1 Điều 155 quy định người xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác có thể bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Đáng chú ý, nếu người phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội, đây là một tình tiết thuộc khoản 2 Điều 155, với mức phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Như vậy, Facebook không phải là “khoảng không pháp luật”. Việc xúc phạm người khác trên mạng vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của tội làm nhục người khác.

4. Xúc phạm khác với vu khống như thế nào?

Đây là hai hành vi dễ bị nhầm lẫn.

Làm nhục người khác chủ yếu liên quan đến việc sử dụng lời nói, hình ảnh hoặc hành vi nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của một người.

Trong khi đó, vu khống thường liên quan đến việc bịa đặt hoặc loan truyền những điều mà người thực hiện biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Đây là hành vi được quy định tại Điều 156 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ:

“Mày là đồ vô dụng, không có tư cách làm người!”

Đây có thể được xem xét dưới góc độ xúc phạm danh dự, nhân phẩm tùy vào hoàn cảnh và mức độ.

Trong khi đó:

“Người này ăn cắp tiền của công ty, mọi người phải tránh xa!”

Nếu người viết biết rõ thông tin đó là sai sự thật nhưng vẫn đưa lên Facebook nhằm làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của người khác, hành vi có thể có dấu hiệu của tội vu khống.

Việc xác định là làm nhục hay vu khống phải căn cứ vào nội dung và toàn bộ tình tiết cụ thể, không chỉ dựa vào một câu bình luận riêng lẻ.

5. Bình luận “nói đùa” có được miễn trách nhiệm không?

Không nhất thiết.

Một người có thể cho rằng mình chỉ đùa hoặc bình luận vì tức giận, nhưng cách giải thích này không tự động loại trừ trách nhiệm nếu nội dung và hành vi thực tế đã xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Đặc biệt cần thận trọng với các bình luận:

• Chửi bới, lăng mạ trực tiếp;
• Gán cho người khác những phẩm chất, hành vi xấu nhằm hạ thấp danh dự;
• Bịa đặt người khác phạm tội;
• Đưa thông tin đời tư nhằm làm nhục;
• Kêu gọi nhiều người cùng công kích một cá nhân;
• Dùng hình ảnh, video kèm lời lẽ xúc phạm;
• Tiếp tục bình luận, chia sẻ dù đã được yêu cầu chấm dứt.

Càng nhiều người tiếp cận nội dung và mức độ xúc phạm càng nghiêm trọng thì rủi ro pháp lý càng đáng lưu ý.

6. Người bị xúc phạm có thể yêu cầu gì?

Người bị xúc phạm không nhất thiết phải chờ đến khi hành vi đủ mức xử lý hình sự mới có thể bảo vệ quyền lợi của mình.

Tùy trường hợp, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu người đăng hoặc bình luận:

• Gỡ bỏ bình luận;
• Chấm dứt hành vi xúc phạm;
• Cải chính thông tin;
• Xin lỗi công khai;
• Bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ;
• Chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật nếu hành vi có dấu hiệu vi phạm.

Nếu nội dung xúc phạm đã được nhiều người nhìn thấy, việc nhanh chóng lưu giữ bằng chứng trước khi yêu cầu gỡ bỏ cũng rất quan trọng.

7. Nếu bị xúc phạm trên Facebook, cần lưu bằng chứng gì?

Đây là bước rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.

Người bị xúc phạm nên chụp ảnh màn hình bình luận, trong đó cố gắng thể hiện đầy đủ:

• Tên hoặc tài khoản người bình luận;
• Nội dung bình luận;
• Bài viết hoặc nội dung mà bình luận được đăng dưới;
• Thời gian đăng tải;
• Số lượt tương tác, nếu có;
• Các bình luận liên quan;
• Đường dẫn đến bài viết hoặc tài khoản, nếu có.

Nếu nội dung được đăng trong nhóm Facebook, nên lưu cả tên nhóm và các thông tin liên quan.

Trường hợp vụ việc nghiêm trọng, người bị ảnh hưởng nên cân nhắc việc bảo toàn chứng cứ theo cách phù hợp, bởi người đăng có thể xóa bình luận sau đó.

8. Có nên chửi lại người đã xúc phạm mình?

Không nên.

Đây là phản ứng khá phổ biến khi xảy ra tranh cãi trên mạng. Tuy nhiên, nếu người A xúc phạm người B, sau đó B cũng quay lại chửi bới, lăng mạ A thì cả hai bên đều có thể phát sinh vấn đề pháp lý nếu hành vi của mỗi người đáp ứng dấu hiệu vi phạm.

Cách an toàn hơn là:

Lưu bằng chứng → không tiếp tục tranh cãi → yêu cầu gỡ bỏ → báo cáo nội dung vi phạm → cân nhắc phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền hoặc nhờ luật sư tư vấn nếu vụ việc nghiêm trọng.

Việc giữ lại bình luận của đối phương làm bằng chứng không đồng nghĩa với việc phải đáp trả bằng một bình luận xúc phạm khác.

9. Khi nào vụ việc có thể trở nên nghiêm trọng?

Không phải một câu nói khó nghe trên Facebook cũng dẫn đến trách nhiệm hình sự.

Để xem xét trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác hoặc vu khống, cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá đầy đủ các dấu hiệu của tội phạm theo Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, rủi ro sẽ đáng lưu ý hơn khi có những yếu tố như:

• Nội dung xúc phạm nghiêm trọng;
• Hành vi được thực hiện nhiều lần;
• Có nhiều người cùng bị xúc phạm;
• Sử dụng Facebook hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi;
• Bịa đặt người khác phạm tội;
• Gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm;
• Gây hậu quả đáng kể cho người bị hại.

Điều 155 quy định việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi làm nhục là tình tiết thuộc khung hình phạt nặng hơn.

10. Làm gì để tránh rủi ro pháp lý khi tranh luận trên Facebook?

Tranh luận trên mạng xã hội là quyền của mỗi người, nhưng nên phân biệt rõ giữa phê bình một vấn đề và công kích một con người.

Thay vì viết:

“Mày là đồ lừa đảo, vô học!”

Có thể tập trung vào sự việc:

“Tôi không đồng ý với cách giải quyết này vì…”

Thay vì khẳng định:

“Người này chắc chắn ăn cắp tiền.”

Nếu chưa có căn cứ xác thực, không nên biến nghi ngờ thành một lời kết luận.

Một nguyên tắc đơn giản là: có thể phản biện ý kiến, nhưng không nên xúc phạm con người; có thể nêu sự việc, nhưng không nên bịa đặt hoặc gán ghép khi chưa có căn cứ.

Kết luận

Bình luận xúc phạm người khác trên Facebook không phải lúc nào cũng dẫn đến trách nhiệm pháp lý, nhưng nếu nội dung có tính chất xúc phạm danh dự, nhân phẩm, vu khống hoặc đạt mức độ nghiêm trọng, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung, phải xin lỗi hoặc bồi thường, thậm chí có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Đặc biệt, Điều 155 Bộ luật Hình sự quy định việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi làm nhục người khác là tình tiết làm tăng mức độ xử lý.

Vì vậy, trước khi đăng một bình luận trong lúc tức giận, mỗi người nên cân nhắc kỹ: một bình luận chỉ mất vài giây để viết nhưng có thể tồn tại rất lâu và trở thành bằng chứng trong một vụ việc pháp lý.

Trên đây là toàn bộ tư vấn của chúng tôi, hy vọng rằng, những ý kiến tư vấn này, sẽ giúp làm sáng tỏ các vấn đề mà Quý vị đang quan tâm. Để có thể làm rõ hơn và chi tiết từng vấn đề nêu trên cũng như các vấn đề pháp lý mà Quý vị đang cần tham khảo thêm ý kiến chuyên môn. Xin vui lòng liên hệ ngay cho chúng tôi theo địa chỉ email: luatsaosang@gmail.com hoặc qua tổng đài tư vấn: 0936.65.3636 để nhận được sự tư vấn, giải đáp và hỗ trợ từ Luật Sao Sáng. Trân trọng cảm ơn!