Trả nợ riêng của vợ hoặc chồng: Ai phải chịu?
Trong quan hệ hôn nhân, việc một bên vợ hoặc chồng tự ý vay nợ ngân hàng, vay tín dụng đen hoặc mắc nợ do chơi cờ bạc là nguyên nhân dẫn đến nhiều tranh chấp tài sản căng thẳng. Khi bị chủ nợ đến đòi, người còn lại có bắt buộc phải dùng tài sản chung hay tài sản riêng để trả nợ thay hay không?
1. Khi nào khoản nợ được xác định là nghĩa vụ riêng của vợ/chồng?
Căn cứ quy định tại Điều 45 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, vợ, chồng có các nghĩa vụ riêng về tài sản sau đây và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng của mình:
- Nợ phát sinh trước khi kết hôn: Khoản vay do một bên xác lập trước thời điểm đăng ký kết hôn.
- Nợ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản riêng: Trừ trường hợp khoản nợ đó nhằm phát sinh lợi tức được đưa vào sử dụng cho nhu cầu thiết yếu của gia đình.
- Nợ do một bên xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình: Các khoản vay không phục vụ cho đời sống thiết yếu (ăn, ở, mặc, học hành, chữa bệnh...) của các thành viên trong gia đình.
- Nợ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật: Khoản nợ hoặc nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do một bên gây ra do hành vi trái pháp luật (như vay tiền chơi cờ bạc, cá độ, nợ tiền phạt vi phạm hành chính, bồi thường do gây tai nạn...).
⚠️ Lưu ý: Nếu một bên tự ý ký hợp đồng vay tiền mà không có sự đồng ý hoặc ủy quyền của bên kia, đồng thời tiền vay không được sử dụng vào nhu cầu thiết yếu của gia đình, thì khoản nợ đó hoàn toàn được xác định là nợ riêng.
2. Trường hợp nào người còn lại KHÔNG có nghĩa vụ trả nợ thay?
Căn cứ Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng chỉ phát sinh trong các trường hợp:
- Nghĩa vụ do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập hoặc cùng ký tên.
- Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình.
- Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung.
- Nghĩa vụ phát sinh từ tài sản riêng nhưng hoa lợi, lợi tức từ tài sản đó là nguồn sống duy nhất của gia đình.
Do đó, người còn lại KHÔNG có nghĩa vụ trả nợ thay trong các trường hợp sau:
- Chủ nợ không chứng minh được tiền vay dùng cho gia đình: Khi khoản vay do một bên đứng tên và số tiền vay không hề được dùng để chi tiêu cho gia đình (mua nhà, chữa bệnh, nuôi con, sinh hoạt phí chung).
- Khoản nợ phục vụ mục đích bất hợp pháp: Tiền vay được dùng để cờ bạc, cá độ, lô đề, đầu tư chui... Căn cứ Điều 45, đây là nghĩa vụ riêng của người vi phạm.
- Không có sự đồng ý hoặc văn bản ủy quyền: Trong các giao dịch vay tài sản có giá trị lớn mà Luật quy định phải có sự bàn bạc của hai vợ chồng, nếu người còn lại không ký tên hoặc không biết, họ không có trách nhiệm đền bù bằng tài sản của mình.
